İSLAM COĞRAFYASI: Stratejik bir Kafkas beldesi: Dağıstan
Yazar Zaze Dağıstanlı
Dağıstan Cumhuriyeti, kuzey Kafkasya’nın doğusunda yer alan dağlık bir bölgedir. Dağıstan, Kafkas ülkeleri arasında en yoğun nüfusa ve en geniş yüzölçümüne sahip ülkedir. Kafkasya’nın iki büyük doğal geçidinden birisi üzerinde bulunan Dağıstan, yüzyıllar boyunca bu stratejik öneminden dolayı birçok devletin işgaline uğramıştır. 13. yüzyılın başında Dağıstan, Moğol ve Tatarlar tarafından işgal edilmiş, daha sonra da Selçuklular, Osmanlılar ve İranlıların hakimiyeti altına girmiştir. 1813 yılında imzalanan Gülistan Antlaşması’ndan sonra da Rusya’nın hegemonyasına girmiştir. Kafkas Savaşı zamanında (1817–1864) Dağlılar sömürgeye karşı cihat hareketi yürütmüşlerdir. 20 Ocak 1921 yılında bölgede Dağıstan Sovyet Sosyalist Muhtar Cumhuriyeti kurulmuştur. Sovyetlerin dağılmasından itibaren Dağıstan, sınır devleti olarak varlık göstermektedir. Bugünkü adı Dağıstan Cumhuriyeti olan ülke, kuzeyde Kalmikya, kuzeybatıda Stavropol bölgesi, batıda ise Çeçenistan’la çevrilidir. Başkent Mohaçkala, Hazar Denizi’nde bulunan aktif askeri ve ticari bir limandır. Dağıstan, Hazar’a kıyısı en uzun olan ülkedir. Bu kıyı şeridi petrol haricinde karbon, biyolojik kaynaklar ve balık türleri açısından da zengin bir bölgedir.
Nüfusun etnik dağılımı 1989 yıllarının kayıtlarına göre Dağıstan’da yaklaşık olarak 102 etnik grup bulunmaktadır ve bu gruplar üç büyük dil ailesine mensup dilleri konuşmaktadır: Dağıstan-Nahk ailesi, Türk Altay dilleri ailesi, İndo-Avrupalı dilleri ailesi. Dağıstan nüfusunun %99,9’unu oluşturan gruplar arasında Avarlar, Dargiler, Kumuklar, Lezgiler, Ruslar, Laklar, Tabasaranlar, Azeriler, Çeçenler, Noğaylar, Yahudiler, Rutullar, Agullar, Ukraynalılar, Ermeniler, Tatarlar ve Tsahurlar bulunmaktadır. Bu kadar çeşitli bir etnik yapının olduğu Dağıstan bölgesinde, birçok dil konuşulmaktadır. Bölgede küçük gruplar bile kendilerine has dilleri konuşmakta, bu yüzden bölgeye “diller dağı” da denmektedir. Dağıstan dilleri Doğu Kafkas dilleri grubuna dahildir. İslam’la birlikte Arapça Dağıstan dillerini etkilemiştir.
Bölgedeki dinler Dağıstan nüfusunun %97’si Müslümanlardan oluşuyor. Bölge İslam’la yedinci ve sekizinci yüzyıllarda tanışmıştır. Kırsal kesimde yaşayanların neredeyse tamamı Müslümanlardan oluşmaktadır. Müslümanların %97’si Sünni, %3’ü ise Şii’dir. Dağıstan’da az sayıda da olsa Hristiyan ve Yahudi bulunmaktadır. 1996 yılı kayıtları Dağıstan’da 1670 cami, yedi kilise, dört sinagog olduğunu göstermektedir.
Coğrafi yapı ve doğal kaynaklar Terek, Sualk, Samur ve Kuma, Dağıstan’ın başlıca nehirleridir. Bu nehirler sulama ve hidroenerji üretimi doğrultusunda kullanılmaktadır. Ovaların büyük bir kısmı tarım için verimli topraklardır. Toprakların %60’tan fazlası dağların yamaçlarında bulunmaktadır. Sadece %8’i ormanlarla kaplı olmasına rağmen bölgede meşe, kayın ve gürgen gibi değerli ağaçlar yetişmektedir. En önemli yeraltı kaynakları; petrol, doğalgaz, mineral tuzlar ve dağ kristalleridir. Dağıstan, Kuzey Kafkasya sınırları içinde en zengin mineral ve doğal kaynak depolarına sahip olan ülkedir. Hazar Denizi’nde petrol ve doğalgaz kaynaklarının bulunması, bölgenin önemini artırmaktadır. Şu anda Dağıstan, kullandığı doğalgazın %70’ini kendisi üretmekte ve bu oran giderek artmaktadır. Hazar’ın Dağıstan’da yapılan son dönem araştırmaları bölgede 130-500 milyon ton petrol rezervi bulunduğunu göstermektedir. Yurt dışı kaynaklı birçok firma bu bölgede çalışmalar başlatmıştır. Ayrıca Dağıstan Kuzey Kafkasya’daki en büyük hidroenerji kaynaklarına da sahiptir.
Dağıstan’ın ekonomik durumu Dağıstan için Hazar Denizi önemli bir gelir kaynağıdır. Hazar’da balık endüstrisi oldukça yoğundur. Hazar, tüm dünyadaki siyah havyarın %90’ını karşılamaktadır. Özellikle halıcılık etrafında yoğunlaşan geleneksel el işlemeciliği, ülke için hem bir gelir kaynağı oluşturmakta, hem de iktisadi potansiyel içermektedir. Ulaşım açısından ülke, stratejik bir özellik taşımakta ve Rusya’nın en önemli ulaşım yollarından olan Rostov-Bakü kara ve demiryolu ülkeyi boydan boya kuşatmaktadır. Petrol ve doğalgaz bulunan ülkede inşaat, elektrik, metal üretim endüstrisi gelişmiştir. Dağıstan yüksek kapasiteli hidroelektrik santrallerine sahiptir. Tarımsal ürünler olarak buğday, mısır, arpa, pirinç, ayçiçeği vb. ürünler yetişmektedir. Bölgede küçükbaş hayvancılığa da önem verilmektedir.
Rusya’nın Dağıstan politikası Rusya, Dağıstan’la 16. yüzyıldan itibaren hem Kafkasya üzerindeki emelleri doğrultusunda hem de sıcak denizlere ulaşma isteğiyle ilgilenmeye başlamıştır. Dağıstan’ın Gülistan Antlaşması ile 1813 yılında tamamen Rusların eline geçmesinden sonra, Çarlık hükümetinin bölgede acımasız politikalar yürütmesinin sebebi hiç şüphesiz, bölgede hakimiyet kurabilmek için uzun bir süre uğraşmak zorunda kalması ve mali açıdan bölgeye çok fazla harcama yapmasıdır. 1780’li yıllardan itibaren İmam Mansur’la başlayıp 1794’de Gazi Muhammed, daha sonra da Hamzat Bey ve Şeyh Şamil’le devam ettirilen cihat mücadelesi Rusların sıcak denizlere inme politikasının sekteye uğramasına sebep olmuştur. Şeyh Şamil, cihat hareketini ciddi bir şekilde organize etmiş ve tam 25 yıl boyunca Ruslara karşı mücadele vermiştir. Bu çetin mücadele 25 Ağustos 1859’da başarısızlığa uğramış ve Dağıstan, Çeçenistan ile birlikte Ruslar tarafından işgal edilmiştir.
İnsan hakları Köklü bir İslam geleneğine sahip olan Dağıstanlılar, İslami kimliklerinden dolayı Rusya’nın baskılarına maruz kalmaktadır. Direniş tüm bölgede devam etmekte ve ülkede farklı bölgelerde neredeyse her hafta çatışma olmaktadır. İşgal altında olan bu ülkede her türlü insan hakkı ihlaline rastlamak mümkündür. Hak arama girişimleri ise çeşitli bahaneler öne sürerek tutuklamalar ve adam kaçırma gibi korku ve baskıyı arttırmaya yönelik politikalarla durdurulmaktadır. Periyodik baskınların sıradan bir olay haline geldiği Dağıstan’da korku, sindirilmişlik, haksızlık, adam kaçırma politikaları ve benzeri insanlık dışı uygulamalar yaygın şekilde görülmektedir. Dağıstan’da vuku bulan hak ihlallerinin son bulması için sivil örgütler tarafından eylemler yapılmakta, kaçırılan ve öldürülen kişilerin aileleri seslerini dünya kamuoyuna duyurmaya çalışmaktadır. Her geçen gün Dağıstan’a yığınak yapan Rusya, bölgeyi tamamen askeri bir üsse dönüştürmek istemektedir. Gürcistan’dan çektiği askeri gücünün neredeyse tamamını Dağıstan’a yerleştiren Rusya, bir yandan da yeni askeri bölgeler oluşturmakta. Doğal zenginlikleri ve coğrafi konumu ile Dağıstan, stratejik önemi ile gerek Batılı ülkelerin gerekse Rusya’nın dikkatini çekmektedir.
Kimlik bilgileri: Statü: Özerk cumhuriyet Başkenti: Mahaçkala Nüfus: 2,900,000 (2007 tahmini) Yüzölçümü: 50,300 km² Dini: İslam Diller: Rusça (resmi), Avarca, Andiyce, Didoyca, Dargince, Kaytayca, Kubacincelak, Lezgice, Tabassaranca, Camurca. Etnik gruplar: Avarlar, Dargiler, Kumuklar, Lezgiler, Ruslar, Laklar, Tabasaranlar, Azeriler, Çeçenler, Noğaylar, Yahudiler, Rutullar, Agullar, Ukraynalılar, Ermeniler, Tatarlar, Tsahurlar.
Değerli okuyucularımız, Bu ayki dosya konumuz beş yıl önce temelsiz suçlamalarla toprakları işgal edilip taş taş üstünde bırakılmadan yağmalanarak insan onurunun ayaklar altına alındığı Irak’taki yaşam hakkı ihlalleri. Beş yıl boyunca işgal üzerine çok şey yaz...
Çad’ın “yetimleri” evlerine dönüyor
Geçtiğimiz aylarda L’Arche de Zoe isimli Fransız yardım kuruluşu tarafından kaçırılan beş yaşın altındaki çoğu yetim 103 çocuk Çad hükümetinin denetiminde yakınlarına kavuşacak. Şu ana kadar Çad’da bir yetimhanede tutulan çocukların...
Kosova’nın bağımsızlığı ABD’nin Büyük Ortadoğu Projesi’nde önümüzdeki on yıllarca etkisi sürecek; birçok ayrılıkçı hareketi uluslararası anayasal zemine kavuşturacak ve yeni dünyada şehir devletlerini oluşturacak şiddetli bir deprem.
...
Ahmedinejat’ın sert çıkışlarına bağlanan Birleşmiş Milletler ve ABD ambargoları, bir yandan ekonomik yönden ülkenin belini bükerken bir yandan da kendi ayakları üzerinde durmayı öğretiyor.
...
Moritanlara göre Fransızlar, Arapları ve siyahileri ayrı ayrı örgütleyerek halkı birbirine düşürdü. Bundan dolayı, mevcut cumhurbaşkanının ülkede af ilan etmesi ülke barışı için çok önemli bir adım olarak görülüyor.
...
Somali’de iç savaş nedeniyle yüzbinlerce insan yaşadığı yeri terk etmek zorunda kaldı. Şu ana kadar bir milyonu ülke sınırları içinde olmak üzere toplam iki milyon civarında Somalili, göçmen durumunda.
...
Mısır’da muhalefet partilerinin azımsanmayacak bir kitlesel tabanı bulunuyor. İşte bu sebeple rejim, güçlenen muhalefete karşı bir yandan kitlesel eylemleri zayıflatmak amacıyla devlet şiddetinin az kullanıldığı metotlar geliştirirken, diğer yandan da reform vaatleriyle halkı yatıştırma yoluna...
Seçim sonuçlarına Pervez Müşerref muhaliflerinin zaferi damgasını vurmuş olsa da, seçimlerin önemli ve ABD açısından memnun edici tarafı, dini partilerin Müşerref’in devlet başkanlığı makamında yasa dışı olarak oturduğu ve onun yönetimi altında yapılacak seçimlerin hileli olacağı gerekçesiyle ...
Malezya’da, Enver İbrahim önderliğindeki muhalefet cephesi, liberal entelektüel şehirli Malay toplumunun yanında, muhafazakar Malaylar ile azınlıktaki Çinli ve Hintlilerin desteğini de önemli ölçüde alarak yeni bir güç ortaya koyuyor.
...
Irak’taki süreci tanımlayacak tek kelime “kaos”. Bundan beş yıl önce Irak ABD ve müttefikleri tarafından işgal edilerek Saddam Hüseyin yönetimi devrildi. Ardından ülke içi aktörlerin birbirine karşı kışkırtılarak iktidar hesaplaşmasına tutuşmaları ve bunları takip eden süre içinde ...
Beş yılı geride bırakarak altıncı yıla giren Irak işgali, başlangıçtaki evresinin aksine artık hukuki meşruiyet tartışmalarından uzak, tamamen siyasi ve stratejik konulara hapsolmuşken, işgalin sebep olduğu maddi manevi kayıplar ölçülemeyecek boyutlara ulaştı.
...
Hukukun değil sadece gücün söz sahibi olmasını; bazı insanların güvenliği için tüm insanlığın, tüm özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını ve dünya üzerinde her yönden hakim güç olmayı hedefleyen bu politikaların en bariz örneği Irak işgali ile yaşanmıştır.
...
Özel olarak geliştirilen işkence tekniklerinin uygulandığı cezaevlerinde insan hakları kriterlerine ve uluslararası hukuka aykırı şekilde tutulan, yok edilen ve organları gasp edilen insanların durumu hiçbir şekilde izah edilememekte.
...
Dudayev gerçek bir liderdi; asla para, makam, mevki gibi şeylere meyli olmadı. Savaş süresince kendisine yapılan yüklü miktarda para, ülkeden çıkışının ve can güvenliğinin sağlanması gibi teklifleri hiçbir zaman kabul etmedi.
...
15 yıl Sudan’ın dışişleri bakanlığını yapan ve halihazırda cumhurbaşkanlığı danışmanlığını yürüten Mustafa Osman İsmail’i başkent Hartum’daki konutunda ziyaret ederek kendisiyle, bölgesel çatışmaları, iç karışıklıkları ve insan hakları ihlalleri ile dünya gündeminde sıkça yer alan ...
İnsan hakları kuruluşları, insanlık dışı sömürü anlayışının yeni bir versiyonu olarak niteledikleri, ABD’de siyahi ve Latin kökenlilerin çoğunluğu oluşturduğu iki milyona varan tutuklunun, çeşitli endüstriyel kuruluşlar için boğaz tokluğuna çalıştırılmasını şiddetle kınıyor. Hapishane endüs...
DOSYA: Uluslararası hukuk açısından Irak'ta yaşam hakkı ihlalleri Özel olarak geliştirilen işkence tekniklerinin uygulandığı cezaevlerinde insan hakları kriterlerine ve uluslararası hukuka aykırı şekilde tutulan, yok edilen ve organları gasp edilen insanların durumu...
DOSYA: İnsanlığa karşı işlenmiş suçlar girdabı: Irak'ın işgali Hukukun değil sadece gücün söz sahibi olmasını; bazı insanların güvenliği için tüm insanlığın, tüm özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını ve dünya üzerinde her yönden hakim güç olmayı hedefleyen bu poli...
DOSYA: Beş yılda 50 yıllık kayıp Beş yılı geride bırakarak altıncı yıla giren Irak işgali, başlangıçtaki evresinin aksine artık hukuki meşruiyet tartışmalarından uzak, tamamen siyasi ve stratejik konulara hapsolmuşken, işgalin sebep ...
41. Sayı Sunuş Değerli okuyucularımız, Bu ayki dosya konumuz beş yıl önce temelsiz suçlamalarla toprakları işgal edilip taş taş üstünde bırakılmadan yağmalanarak insan onu...
DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Umutların söndürüldüğü ülke Somali Somali’de iç savaş nedeniyle yüzbinlerce insan yaşadığı yeri terk etmek zorunda kaldı. Şu ana kadar bir milyonu ülke sınırları içinde olmak üzere toplam iki milyon civarında Somalili, göçmen dur...
Dağıstan Cumhuriyeti, kuzey Kafkasya’nın doğusunda yer alan dağlık bir bölgedir. Dağıstan, Kafkas ülkeleri arasında en yoğun nüfusa ve en geniş yüzölçümüne sahip ülkedir. 
Dağıstan nüfusunun %97’si Müslümanlardan oluşuyor. Bölge İslam’la yedinci ve sekizinci yüzyıllarda tanışmıştır. Kırsal kesimde yaşayanların neredeyse tamamı Müslümanlardan oluşmaktadır. Müslümanların %97’si Sünni, %3’ü ise Şii’dir. Dağıstan’da az sayıda da olsa Hristiyan ve Yahudi bulunmaktadır. 1996 yılı kayıtları Dağıstan’da 1670 cami, yedi kilise, dört sinagog olduğunu göstermektedir. 
Dağıstan için Hazar Denizi önemli bir gelir kaynağıdır. Hazar’da balık endüstrisi oldukça yoğundur. Hazar, tüm dünyadaki siyah havyarın %90’ını karşılamaktadır.
Rusya, Dağıstan’la 16. yüzyıldan itibaren hem Kafkasya üzerindeki emelleri doğrultusunda hem de sıcak denizlere ulaşma isteğiyle ilgilenmeye başlamıştır. Dağıstan’ın Gülistan Antlaşması ile 1813 yılında tamamen Rusların eline geçmesinden sonra, Çarlık hükümetinin bölgede acımasız politikalar yürütmesinin sebebi hiç şüphesiz, bölgede hakimiyet kurabilmek için uzun bir süre uğraşmak zorunda kalması ve mali açıdan bölgeye çok fazla harcama yapmasıdır.