İSLAM COĞRAFYASI: Enerji devlerinin yeni savaş alanı: Tacikistan PDF Yazdır E-posta
Yazar Erdal Şimşek   
İSLAM COĞRAFYASI: Enerji devlerinin yeni savaş alanı: TacikistanABD’nin Orta Asya enerji kaynaklarını Afganistan ve Pakistan üzerinden Hint Okyanusu’na taşıyarak buradan ülkesine nakletme projesinin akamete uğramasından dolayı gözler Tacikistan’a çevrildi. Ancak, Putin sonrası dönemde ülkede oluşan Rus ağırlığı ve Tacikistan’ın Şangay Birliği’ne üye olması, ABD’nin bu ülkede siyasi hakimiyet sağlamasını oldukça güçleştiriyor.
NAHDA’ya geniş halk desteği
Tacikistan’ın güncel siyasi atmosferine bakacak olursak, muhalefetle temas kurarak ülkede yeniden siyasi krizler çıkarmaya çalışan petrol ve enerji kartellerinin, ülkenin tek siyasi muhalefet hareketi olan İslami Kalkınma Partisi (NAHDA)’nden yüz bulamadığı belirtiliyor. Kırgızistan üzerinden Fergana’da iç karışıklık çıkarmaya çalışan enerji devlerinin burada da istediklerini elde edemedikleri gözleniyor.
Rusya ile ABD’nin nüfuz savaşına sahne olan Tacikistan’da, hükümetin pervasızlığına rağmen, muhalefet oldukça soğukkanlı hareket ediyor. Sadece politik mücadeleyi savunan ve bu konuda taviz vermeyen NAHDA’nın bu tutumu, toplum tarafından da büyük destek almış durumda. İktidarda Rus yanlısı Demokratik Halk Partisi bulunuyor ancak, buna rağmen Tacik toplumu üzerinde en etkili parti NAHDA.

NAHDA liderlerine suikastler
NAHDA’nın toplum nezdindeki popülaritesinin hükümeti ürküttüğü ve suikastlara yönelttiği iddia ediliyor. NAHDA’nın kurucu lideri Abdullah Nuri, teşhis edilemeyen konulmayan bir hastalıkla kısa süre içerisinde öldü. Hareketin teorisyenliğini sürdüren 56 yaşındaki Muhammed Şerif Himmetzade de aynı hastalığa yakalandı. Omuriliğin bel bölgesinde başlayan bu hastalık kısa süre içerisinde kemikleri eritiyor. Tıbbi müdahale yapıldığında ise hastalık yayılıyor. Avrupa’da ve birçok komşu ülkede tedavi arayan Himmetzade, Alman ve İranlı doktorların uyarısı ile hastalığa müdahale etme çabalarından vazgeçerek evinde hasta yatağına çekildi ve öleceği günü bekliyor.

Imageİç savaşın etkileri halen hissediliyor
Yüz binlerce insanın öldüğü iç savaştan çıkan Tacikistan, yaralarını sarmaya çalışıyor. Ülkede endüstriyel açıdan değer bir gelişme görülmüyor. Yıllık ihracatı bir milyar doların altında olan ülkede kişi başına düşen yıllık milli gelir 400 dolar. Fakirlik had safhada olmasına rağmen insanlar mutlu. Tacikler, binlerce kilometre uzaklıkta olan Türkiye’yi dünyada tek “kardeş ülke” olarak görürken, ülke gençlerinin en önemli hayallerinden biri de İstanbul’u görmek.

Tacik mülteciler
Ülkenin en önemli iç problemi bağımsızlıktan bu yana yaşanan yönetim sorunu ve yüz binlerce Tacik Müslüman’ın Afganistan’a iltica etmesine yol açan gelişmelerdir. Yönetimin mültecileri geri çekmek için yaptığı güven vaatleri inandırıcı olmadı ve halen binlerce Tacik Müslüman Afganistan’da mülteci olarak yaşıyor.

En önemli geçim kaynağı tarım
 Diğer Orta Asya cumhuriyetlerinde olduğu gibi Tacikistan’da da ekonomi birinci derecede tarım ve hayvancılığa dayanmakta. Bu sektörlerden elde edilen gelirin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı %37. Ülkede, çalışan nüfusun %43’ü ise tarım ve hayvancılık sektörlerinde istihdam edilmekte. Üretilen tarım ürünlerinin başında pamuk, tahıl, çeşitli meyve ve sebzeler geliyor. Tacikistan’da birçok aile de geçimini ipekçilikle sağlamaktadır.

Nüfusun %60’ı işsiz
Tacikistan nüfusunun %60’a yakını işsiz. Ülkede işgücü oldukça ucuz. Vasıflı işçi aylığı ise, bütün vergiler ve sosyal güvence dahil 100 dolar.

Ezanın yasak olduğu ülke
Nüfusunun %90’ı Müslüman olmasına rağmen, Tacikistan’da ezan yasağı uygulanmakta. Camiler açık ancak, ezan okunmasına müsaade edilmiyor. Ezan yasağı şehir merkezlerinde çok sıkı uygulanırken, bu yasak köylerde aşılabiliyor.

Image Türkiye’den bölgeye destek
Tacikistan’daki Türk Büyükelçiliği, ABD elçiliğinden sonra en faal olan dış temsilcilik konumunda. Elçiliğin kısıtlı personeline rağmen yaptığı çalışmalar, Tacik halkını ve hükümetini oldukça memnun ediyor. İHH gibi kurumların Tacikistan’da hayata geçirdiği projeler, bölge insanının yüzünü güldürüyor. Bölgede ağırlıklı olarak sosyal projeleri hayata geçirmeyi hedefleyen İHH İnsani Yardım Vakfı, çok sayıda yetim ve kimsesiz çocuğun bulunduğu ülkede, yetim çocuklar için dönemsel yardımlar yapıyor. İHH, önümüzdeki dönem çalışmalarında da yoksul Tacik halkı için ailelere süt ineği verilerek hayvancılık desteği sunulması, su kuyusu yapımı, cami yapımı, kadınlar için meslek edindirme projeleri ve eğitim projeleri hayata geçirilmesi gibi birçok projeyi desteklemeyi hedefliyor. İHH, her yıl Ramazan ve Kurban dönemlerindeki çalışmalarıyla da Tacikistan’da yaşayan yoksulları destekliyor.

Toplumsal duyarlılıklar korunuyor
Ülkenin tek muhalefet partisi olan NAHDA’nın, toplumsal barışı korumadaki hassasiyetinden dolayı ülkede iç güvenlik ve huzur neredeyse tamamen sağlanmış durumda. Dağılan Sovyet cumhuriyetlerinin aksine bu ülkede ahlaki değerler oldukça önemli. Fuhuş sektörü yok denecek kadar az ve alkol tüketimi de diğer ülkelere oranla çok düşük. Ülkenin herhangi bir şehri veya pazaryeri gezildiğinde toplumdaki muhafazakar yapı rahatlıkla gözlemlenebiliyor.
Eğitim
Tacikistan’da eğitim ücretsizdir. Ülkedeki ilk ve orta dereceli eğitim kurumlarının sayısı yaklaşık 3200’ü bulmaktadır. Tacikistan’ın en önemli yüksek öğretim kurumu 18 araştırma enstitüsü bulunan Tacikistan İlimler Akademisi’dir. Bunun yanı sıra ülkede bir üniversite ve yedi yüksekokul mevcuttur. Ülkede okuma yazma bilenlerin oranı ise %90 civarındadır.

Resmi adı: Tacikistan Cumhuriyeti
Başkenti: Duşanbe
Yüzölçümü: 143.100 km2
Nüfusu: 7.710.000 (Temmuz 2007)
Etnik yapı: Tacikler %79,9; Özbek %15,3; Rus %1,1; Tatar %1,4; Kırgız %1,1; diğer %2,6.
Dil: Tacikçe, Özbekçe ve Rusça resmi dildir.
Din: Müslüman %90 (2003 tahmini)
Yönetim şekli: Başkanlık Tipi Cumhuriyet
 
Sonraki >
Değerli okuyucularımız, Bu ayki dosya konumuz beş yıl önce temelsiz suçlamalarla toprakları işgal edilip taş taş üstünde bırakılmadan yağmalanarak insan onurunun ayaklar altına alındığı Irak’taki yaşam hakkı ihlalleri. Beş yıl boyunca işgal üzerine çok şey yaz...
Çad’ın “yetimleri” evlerine dönüyor Geçtiğimiz aylarda L’Arche de Zoe isimli Fransız yardım kuruluşu tarafından kaçırılan beş yaşın altındaki çoğu yetim 103 çocuk Çad hükümetinin denetiminde yakınlarına kavuşacak. Şu ana kadar Çad’da bir yetimhanede tutulan çocukların...
Kosova’nın bağımsızlığı ABD’nin Büyük Ortadoğu Projesi’nde önümüzdeki on yıllarca etkisi sürecek; birçok ayrılıkçı hareketi uluslararası anayasal zemine kavuşturacak ve yeni dünyada şehir devletlerini oluşturacak şiddetli bir deprem. ...
Ahmedinejat’ın sert çıkışlarına bağlanan Birleşmiş Milletler ve ABD ambargoları, bir yandan ekonomik yönden ülkenin belini bükerken bir yandan da kendi ayakları üzerinde durmayı öğretiyor. ...
Moritanlara göre Fransızlar, Arapları ve siyahileri ayrı ayrı örgütleyerek halkı birbirine düşürdü. Bundan dolayı, mevcut cumhurbaşkanının ülkede af ilan etmesi ülke barışı için çok önemli bir adım olarak görülüyor. ...
Somali’de iç savaş nedeniyle yüzbinlerce insan yaşadığı yeri terk etmek zorunda kaldı. Şu ana kadar bir milyonu ülke sınırları içinde olmak üzere toplam iki milyon civarında Somalili, göçmen durumunda. ...
Mısır’da muhalefet partilerinin azımsanmayacak bir kitlesel tabanı bulunuyor. İşte bu sebeple rejim, güçlenen muhalefete karşı bir yandan kitlesel eylemleri zayıflatmak amacıyla devlet şiddetinin az kullanıldığı metotlar geliştirirken, diğer yandan da reform vaatleriyle halkı yatıştırma yoluna...
Seçim sonuçlarına Pervez Müşerref muhaliflerinin zaferi damgasını vurmuş olsa da, seçimlerin önemli ve ABD açısından memnun edici tarafı, dini partilerin Müşerref’in devlet başkanlığı makamında yasa dışı olarak oturduğu ve onun yönetimi altında yapılacak seçimlerin hileli olacağı gerekçesiyle ...
Malezya’da, Enver İbrahim önderliğindeki muhalefet cephesi, liberal entelektüel şehirli Malay toplumunun yanında, muhafazakar Malaylar ile azınlıktaki Çinli ve Hintlilerin desteğini de önemli ölçüde alarak yeni bir güç ortaya koyuyor. ...
Irak’taki süreci tanımlayacak tek kelime “kaos”. Bundan beş yıl önce Irak ABD ve müttefikleri tarafından işgal edilerek Saddam Hüseyin yönetimi devrildi. Ardından ülke içi aktörlerin birbirine karşı kışkırtılarak iktidar hesaplaşmasına tutuşmaları ve bunları takip eden süre içinde ...
Beş yılı geride bırakarak altıncı yıla giren Irak işgali, başlangıçtaki evresinin aksine artık hukuki meşruiyet tartışmalarından uzak, tamamen siyasi ve stratejik konulara hapsolmuşken, işgalin sebep olduğu maddi manevi kayıplar ölçülemeyecek boyutlara ulaştı. ...
Hukukun değil sadece gücün söz sahibi olmasını; bazı insanların güvenliği için tüm insanlığın, tüm özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını ve dünya üzerinde her yönden hakim güç olmayı hedefleyen bu politikaların en bariz örneği Irak işgali ile yaşanmıştır. ...
Özel olarak geliştirilen işkence tekniklerinin uygulandığı cezaevlerinde insan hakları kriterlerine ve uluslararası hukuka aykırı şekilde tutulan, yok edilen ve organları gasp edilen insanların durumu hiçbir şekilde izah edilememekte. ...
Dudayev gerçek bir liderdi; asla para, makam, mevki gibi şeylere meyli olmadı. Savaş süresince kendisine yapılan yüklü miktarda para, ülkeden çıkışının ve can güvenliğinin sağlanması gibi teklifleri hiçbir zaman kabul etmedi. ...
15 yıl Sudan’ın dışişleri bakanlığını yapan ve halihazırda cumhurbaşkanlığı danışmanlığını yürüten Mustafa Osman İsmail’i başkent Hartum’daki konutunda ziyaret ederek kendisiyle, bölgesel çatışmaları, iç karışıklıkları ve insan hakları ihlalleri ile dünya gündeminde sıkça yer alan ...
İnsan hakları kuruluşları, insanlık dışı sömürü anlayışının yeni bir versiyonu olarak niteledikleri, ABD’de siyahi ve Latin kökenlilerin çoğunluğu oluşturduğu iki milyona varan tutuklunun, çeşitli endüstriyel kuruluşlar için boğaz tokluğuna çalıştırılmasını şiddetle kınıyor. Hapishane endüs...
İsminin anlamı “barış ve selamet yeri” olan Bruney, dünyanın en zengin ülkelerinden biri olarak biliniyor. ...

Sayı 41

İKTİBAS: Amerikan hapishane endüstrisi: Köleliğin modern versiyonu*

İnsan hakları kuruluşları, insanlık dışı sömürü anlayışının yeni bir versiyonu olarak niteledikleri, ABD’de siyahi ve Latin kökenlilerin çoğunluğu oluşturduğu iki milyona varan tutuklunu...

DOSYA: İnsanlığa karşı işlenmiş suçlar girdabı: Irak'ın işgali
Hukukun değil sadece gücün söz sahibi olmasını; bazı insanların güvenliği için tüm insanlığın, tüm özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını ve dünya üzerinde her yönden hakim güç olmayı hedefleyen bu poli...

ROPÖRTAJ :Batı'nın dayattığı Darfur algısına farklı bir bakış
15 yıl Sudan’ın dışişleri bakanlığını yapan ve halihazırda cumhurbaşkanlığı danışmanlığını yürüten Mustafa Osman İsmail’i başkent Hartum’daki konutunda ziyaret ederek kendisiyle,...

ADANMIŞ HAYATLAR: Bağımsız Çeçenistan için bir mihenk taşı: Cevher Dudayev
Dudayev gerçek bir liderdi; asla para, makam, mevki gibi şeylere meyli olmadı. Savaş süresince kendisine yapılan yüklü miktarda para, ülkeden çıkışının ve can güvenliğinin sağlanması gibi teklifleri h...

DOSYA: Yaşam hakkı ihlalleri üssü: Irak
Irak’taki süreci tanımlayacak tek kelime “kaos”. Bundan beş yıl önce Irak ABD ve müttefikleri tarafından işgal edilerek Saddam Hüseyin yönetimi devrildi. Ardından ülke içi aktörlerin...

DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Mısır'ın yıllardır bitmeyen "mübarek" seçimleri
Mısır’da muhalefet partilerinin azımsanmayacak bir kitlesel tabanı bulunuyor. İşte bu sebeple rejim, güçlenen muhalefete karşı bir yandan kitlesel eylemleri zayıflatmak amacıyla devlet şiddetini...

DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Sürgündeki Moritanlar
Moritanlara göre Fransızlar, Arapları ve siyahileri ayrı ayrı örgütleyerek halkı birbirine düşürdü. Bundan dolayı, mevcut cumhurbaşkanının ülkede af ilan etmesi ülke barışı için çok önemli bir adım ol...