Düsünce Gündem - DÜNYA GÜNDEMİ: İnsan hakları ekseninde Darfur: Atlantik'ten Afrika'ya bir krizin anatomisi

DÜNYA GÜNDEMİ: İnsan hakları ekseninde Darfur: Atlantik'ten Afrika'ya bir krizin anatomisi

Yazar Selçuk Baş

DÜNYA GÜNDEMİ: İnsan hakları ekseninde Darfur: Atlantik'ten Afrika'ya bir krizin anatomisi

İnsan hakları, demokrasi, özgürlükler ve sömürü. Birbirini takip eden ilk üç kavram, sömürü sözcüğü ile zıt görünse de bunlar günümüz dünyasında birbirini tamamlayan kavramlardır. Küresel aktörlerin dış politika stratejilerini belirlemede çizdikleri rota, genelde bu kavramlar üzerine inşa edilir. Önce karar verilir. Sonra düğmeye basılır. Yeni bir senaryo sahneye konulacaktır. (Aslında senaryo aynıdır fakat filmin çekildiği kareler farklı coğrafyadadır.) Filmin kahramanları kavramlardır. Önce kavramlar ekranda görülür, ardından tanklar ve füzeler… Sonra da Afganistan, İran-Irak, Bosna, Çeçenistan, Somali, Afganistan, Irak ve son olarak da Sudan…
Küresel aktörlerin sahneye koydukları son oyun, bu kez Afrika’nın yüzölçümü bakımından en büyük kara parçası Sudan Cumhuriyeti üzerine yazılmış. Uzun yıllar iç savaşla uğraşan Sudan bugün problemli bir bölge olarak zihinlerde yer etmiştir. Tüm dünyada daha çok Kuzey-Güney çatışması ile gündeme gelen bölge, 2003 yılından beri Darfur problemiyle karşı karşıya. Sorunun kökeni 1985 yılında bölgede yaşanan kuraklığa dayalı. İçten içe işleyen süreç 2003’te gün ışığına çıktı. Geçimi tarım ve hayvancılığa dayalı olan bölgede, otlak alanlarına nüfuz eden kabilelerin topraklarına çobanların girmesi ve hayvanları otlatması, bombanın fitilinin çekilmesine ve kardeş kavgasının (çatışmanın) başlamasına neden oldu. Bölgenin tamamına yakını İslam dinine mensuptur. Uluslararası arenada bölgedeki çatışma, Sudan hükümeti tarafından desteklenen ve göçebe hayat süren Arap Cancavit milisleri ile yerleşik hayat süren Afrikalı Mesalit Areva kabileleri arasında cereyan eden bir çatışma olarak gösterilmektedir. Şu da bilinmektedir ki bölgede Araplar oldukça azdır. Bölgenin tamamına yakını Afrikalı kabileler olup yerel dilleri konuşmaktadırlar. Arapça, bölge halkının iletişim dilidir. İslam’ın bölgedeki yayılışı sürecinde bölgeye gelen Araplar yerli halk ile kaynaşmış, kültürel anlamda her iki tarafta da etkileşim olmuştur.

Bölgede süren çatışma nedeniyle yaşamını yitirenlerin sayısı Sudan hükümetinin açıklamalarına göre 15 bin civarındadır ve bölgede yüz binlerce kişi de yer değiştirmiştir. Kızıl Haç yetkililerinin, uluslararası kuruluşların ve uluslararası medyanın ifade ettiği rakamlar ise yüz binlerce kişinin öldüğü ve iki buçuk milyon insanın da yer değiştirdiği yönündedir. İmkanlarını seferber eden Sudan hükümetinin sağladığı yardımlar ve oluşturduğu kamplar, yaşadıkları yerlerden göç edip bu kamplara yerleşen insanlar için yeterli gelmemekte. Bunu fırsat bilen bazı uluslararası sivil toplum kuruluşları ise bölgeye yardım götürürken çıkarları doğrultusunda hareket ediyorlar. Genelde Amerika’da ve Avrupa’daki kiliselerin desteklediği bu sivil toplum kuruluşları insani yardım götürmek amacıyla geldikleri bölgede misyonerlik faaliyetleri sürdürüyorlar. Kampların etrafında görülen her 10 araçtan yedisi ABD ve AB kökenli STK’lara ait.
Save Darfur Coalition (Darfur’u Kurtarma Koalisyonu) uluslararası yüksek koordinatörü Lawrence G. Rossin, ABD’de 180 farklı STK’yı bir araya toplayarak Darfur’u kurtarmak için (!) harekete geçti. Bu STK’ların 130 milyon üyesi olup bir milyonu aşkın kayıtlı aktivisti var. Lawrence G. Rossin, Türk hükümetine de çağrıda bulunup hükümetten Sudan hükümetine baskı yapmasını istiyor. Bu süreçte küresel güçlerin karar alma sürecinde etkili olan sivil toplum kuruluşları, tüm dünyanın dikkatini bölgeye çekmek için Hollywood yıldızlarını da kullanmaktan geri durmuyor. George Clooney, Angelina Jolie ve Brad Pitt gibi yıldızlar, Sudan hükümetinin bölgede terör estirdiği ve yerli Afrika kabilelerinin Sudan hükümeti tarafından desteklenen Cancavit milisleri tarafından katledildiği mesajını tüm dünyaya veriyorlar. Öte yandan Uluslararası Ceza Mahkemesi Başsavcısı Luis Moreno, Sudan eski İçişleri Bakanı Ahmed Muhammed Harun ve Cancavit milisleri liderlerinden Ali Kushayb hakkında 51 ayrı suçtan (tecavüz, cinayet, işkence) dava açtı. Ayrıca 2007 Şubat ayında açıklanan “ABD İnsan Hakları İhlalleri Darfur” başlıklı raporda ise bölgede 2003-2007 yılları arasında 200 binden fazla kişinin öldüğü belirtilerek Sudan hükümetine baskı yapılması yönünde kararlar alındı. Yaşanan bu süreçlerden sonra ABD’nin BM’den bölgeye asker göndermesini istemesi, filmlerin senaryolarının birbirlerine ne kadar benzediklerini bir kez daha gözler önüne seriyor. Asker gönderilmesine Sudan Cumhuriyeti Devlet Başkanı Ömer el-Beşir tarafından ısrarla karşı çıkılıyor. Özellikle Sudan’ın güneyinde çıkan petrol rezervlerini %50 ortaklıkla Çin’in işletmesi ve bu petrol yataklarının Darfur’a kadar uzanması, ABD’nin BM’den bölgeye barış gücü gönderilmesini istemesi konusunda ne kadar haklı(!) olduğunu ve olayın ne kadar manidar olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Darfur’da insan hakları ihlalleri var. Bu ihlallere yol açan gelişmeleri sıralayacak olursak;
• ABD ve AB tarafından desteklenen STK’lar, bölgede misyonerlik faaliyetlerinde bulunmaktadır.
• Bölgede kardeş kanının akıtılmaması ve barışın sağlanması konusunda Sudan hükümetinin girişimlerini desteklemeyen kabileler kolaylıkla silah temin edebilmektedir.
• Uluslararası Ceza Mahkemesi, Sudan’a heyet göndermemiştir; dahası, Sudanlı yetkilileri dinlemeden Eski İçişleri Bakanı hakkında 51 suçtan dava açmıştır. (2004 yılında gelen heyet, Sudan dışındaki bir başka ülkede toplanmıştır.)
• ABD’nin, “BM bölgeye asker göndersin.” söylemleri de başlı başına ihlallere davetiye çıkarmaktadır. (Küresel güç ABD’nin, “BM eliyle insan hakları, demokrasi ve özgürlük götüreceğiz.” dediği ülkelerin son durumlarını biliyoruz.)
• Çin ve ABD arasındaki rekabet, Afrika kıtasında devam etmektedir. Bu süreçten ülkenin Müslüman halkı zarar görmekte, elde edilen karı ise Çin ve ABD paylaşmaktadır.
Sonuçta, yazımızın başında da ifade ettiğimiz gibi, insan hakları, demokrasi ve özgürlük kavramlarının bir maske/kalkan olarak kullanıldığı ve bu kavramların kaynağında sömürünün bulunduğu günümüz dünyasında, Darfur’da yaşananlar sadece basiret sahibi insanların gördüğü bir durumdur. Senaryolarının Müslümanlar tarafından yazılacağı filmler olmadığı müddetçe bu filmleri daha çok izleyeceğiz gibi gözüküyor. 21. yüzyılın Müslüman kanının akıtılmayacağı bir yüzyıl olabilmesi için, Müslümanların içinde bulundukları kaostan bir an evvel kurtulup kendi geleceklerine kendilerinin karar vermeleri ise ancak ümmet bilinciyle olacak bir durumdur. Küresel karar vericilerin çizdikleri rotalarda kayıklarını yüzdüren Müslüman ülkeler, Sudan’dan sonra sıranın er geç kendilerine geleceğini unutmamalıdır.

< Önceki		Sonraki >

41. Sayı Sunuş

Değerli okuyucularımız, Bu ayki dosya konumuz beş yıl önce temelsiz suçlamalarla toprakları işgal edilip taş taş üstünde bırakılmadan yağmalanarak insan onurunun ayaklar altına alındığı Irak’taki yaşam hakkı ihlalleri. Beş yıl boyunca işgal üzerine çok şey yaz...

Kısa Kısa

Çad’ın “yetimleri” evlerine dönüyor Geçtiğimiz aylarda L’Arche de Zoe isimli Fransız yardım kuruluşu tarafından kaçırılan beş yaşın altındaki çoğu yetim 103 çocuk Çad hükümetinin denetiminde yakınlarına kavuşacak. Şu ana kadar Çad’da bir yetimhanede tutulan çocukların...

DÜNYA GÜNDEMİ: BALKANLAR; Kosova'nın domino etkisi

Kosova’nın bağımsızlığı ABD’nin Büyük Ortadoğu Projesi’nde önümüzdeki on yıllarca etkisi sürecek; birçok ayrılıkçı hareketi uluslararası anayasal zemine kavuşturacak ve yeni dünyada şehir devletlerini oluşturacak şiddetli bir deprem. ...

DÜNYA GÜNDEMİ: ORTADOĞU; İran'da yeni dönem

Ahmedinejat’ın sert çıkışlarına bağlanan Birleşmiş Milletler ve ABD ambargoları, bir yandan ekonomik yönden ülkenin belini bükerken bir yandan da kendi ayakları üzerinde durmayı öğretiyor. ...

DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Sürgündeki Moritanlar

Moritanlara göre Fransızlar, Arapları ve siyahileri ayrı ayrı örgütleyerek halkı birbirine düşürdü. Bundan dolayı, mevcut cumhurbaşkanının ülkede af ilan etmesi ülke barışı için çok önemli bir adım olarak görülüyor. ...

DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Umutların söndürüldüğü ülke Somali

Somali’de iç savaş nedeniyle yüzbinlerce insan yaşadığı yeri terk etmek zorunda kaldı. Şu ana kadar bir milyonu ülke sınırları içinde olmak üzere toplam iki milyon civarında Somalili, göçmen durumunda. ...

DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Mısır'ın yıllardır bitmeyen "mübarek" seçimleri

Mısır’da muhalefet partilerinin azımsanmayacak bir kitlesel tabanı bulunuyor. İşte bu sebeple rejim, güçlenen muhalefete karşı bir yandan kitlesel eylemleri zayıflatmak amacıyla devlet şiddetinin az kullanıldığı metotlar geliştirirken, diğer yandan da reform vaatleriyle halkı yatıştırma yoluna...

DÜNYA GÜNDEMİ: GÜNEY ASYA ; Pakistan: Kızgın bir yaza gebe siyasi bahar

Seçim sonuçlarına Pervez Müşerref muhaliflerinin zaferi damgasını vurmuş olsa da, seçimlerin önemli ve ABD açısından memnun edici tarafı, dini partilerin Müşerref’in devlet başkanlığı makamında yasa dışı olarak oturduğu ve onun yönetimi altında yapılacak seçimlerin hileli olacağı gerekçesiyle ...

DÜNYA GÜNDEMİ: GÜNEYDOĞU ASYA; Malezya genel seçimlerinin ardından

Malezya’da, Enver İbrahim önderliğindeki muhalefet cephesi, liberal entelektüel şehirli Malay toplumunun yanında, muhafazakar Malaylar ile azınlıktaki Çinli ve Hintlilerin desteğini de önemli ölçüde alarak yeni bir güç ortaya koyuyor. ...

DOSYA: Yaşam hakkı ihlalleri üssü: Irak

Irak’taki süreci tanımlayacak tek kelime “kaos”. Bundan beş yıl önce Irak ABD ve müttefikleri tarafından işgal edilerek Saddam Hüseyin yönetimi devrildi. Ardından ülke içi aktörlerin birbirine karşı kışkırtılarak iktidar hesaplaşmasına tutuşmaları ve bunları takip eden süre içinde ...

DOSYA: Beş yılda 50 yıllık kayıp

Beş yılı geride bırakarak altıncı yıla giren Irak işgali, başlangıçtaki evresinin aksine artık hukuki meşruiyet tartışmalarından uzak, tamamen siyasi ve stratejik konulara hapsolmuşken, işgalin sebep olduğu maddi manevi kayıplar ölçülemeyecek boyutlara ulaştı. ...

DOSYA: İnsanlığa karşı işlenmiş suçlar girdabı: Irak'ın işgali

Hukukun değil sadece gücün söz sahibi olmasını; bazı insanların güvenliği için tüm insanlığın, tüm özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını ve dünya üzerinde her yönden hakim güç olmayı hedefleyen bu politikaların en bariz örneği Irak işgali ile yaşanmıştır. ...

DOSYA: Uluslararası hukuk açısından Irak'ta yaşam hakkı ihlalleri

Özel olarak geliştirilen işkence tekniklerinin uygulandığı cezaevlerinde insan hakları kriterlerine ve uluslararası hukuka aykırı şekilde tutulan, yok edilen ve organları gasp edilen insanların durumu hiçbir şekilde izah edilememekte. ...

ADANMIŞ HAYATLAR: Bağımsız Çeçenistan için bir mihenk taşı: Cevher Dudayev

Dudayev gerçek bir liderdi; asla para, makam, mevki gibi şeylere meyli olmadı. Savaş süresince kendisine yapılan yüklü miktarda para, ülkeden çıkışının ve can güvenliğinin sağlanması gibi teklifleri hiçbir zaman kabul etmedi. ...

ROPÖRTAJ :Batı'nın dayattığı Darfur algısına farklı bir bakış

15 yıl Sudan’ın dışişleri bakanlığını yapan ve halihazırda cumhurbaşkanlığı danışmanlığını yürüten Mustafa Osman İsmail’i başkent Hartum’daki konutunda ziyaret ederek kendisiyle, bölgesel çatışmaları, iç karışıklıkları ve insan hakları ihlalleri ile dünya gündeminde sıkça yer alan ...

İKTİBAS: Amerikan hapishane endüstrisi: Köleliğin modern versiyonu*

İnsan hakları kuruluşları, insanlık dışı sömürü anlayışının yeni bir versiyonu olarak niteledikleri, ABD’de siyahi ve Latin kökenlilerin çoğunluğu oluşturduğu iki milyona varan tutuklunun, çeşitli endüstriyel kuruluşlar için boğaz tokluğuna çalıştırılmasını şiddetle kınıyor. Hapishane endüs...

İSLAM COĞRAFYASI: Bir esenlik yurdu: Bruney Sultanlığı

İsminin anlamı “barış ve selamet yeri” olan Bruney, dünyanın en zengin ülkelerinden biri olarak biliniyor. ...

Sayı 41

DÜNYA GÜNDEMİ: AFRİKA; Sürgündeki Moritanlar
Moritanlara göre Fransızlar, Arapları ve siyahileri ayrı ayrı örgütleyerek halkı birbirine düşürdü. Bundan dolayı, mevcut cumhurbaşkanının ülkede af ilan etmesi ülke barışı için çok önemli bir adım ol...

İSLAM COĞRAFYASI: Bir esenlik yurdu: Bruney Sultanlığı
İsminin anlamı “barış ve selamet yeri” olan Bruney, dünyanın en zengin ülkelerinden biri olarak biliniyor. ...

ADANMIŞ HAYATLAR: Bağımsız Çeçenistan için bir mihenk taşı: Cevher Dudayev
Dudayev gerçek bir liderdi; asla para, makam, mevki gibi şeylere meyli olmadı. Savaş süresince kendisine yapılan yüklü miktarda para, ülkeden çıkışının ve can güvenliğinin sağlanması gibi teklifleri h...

ROPÖRTAJ :Batı'nın dayattığı Darfur algısına farklı bir bakış
15 yıl Sudan’ın dışişleri bakanlığını yapan ve halihazırda cumhurbaşkanlığı danışmanlığını yürüten Mustafa Osman İsmail’i başkent Hartum’daki konutunda ziyaret ederek kendisiyle,...

DÜNYA GÜNDEMİ: ORTADOĞU; İran'da yeni dönem
Ahmedinejat’ın sert çıkışlarına bağlanan Birleşmiş Milletler ve ABD ambargoları, bir yandan ekonomik yönden ülkenin belini bükerken bir yandan da kendi ayakları üzerinde durmayı öğretiyor. ...

Kısa Kısa
Çad’ın “yetimleri” evlerine dönüyor
Geçtiğimiz aylarda L’Arche de Zoe isimli Fransız yardım kuruluşu tarafından kaçırılan beş yaşın altındaki çoğu yetim...

DOSYA: Uluslararası hukuk açısından Irak'ta yaşam hakkı ihlalleri
Özel olarak geliştirilen işkence tekniklerinin uygulandığı cezaevlerinde insan hakları kriterlerine ve uluslararası hukuka aykırı şekilde tutulan, yok edilen ve organları gasp edilen insanların durumu...