Kanada’nın Quebec eyaletinde, 11 yaşındaki amatör futbol oyuncusu Asmahan Mansour’un başörtülü olduğu gerekçesi ile, maç sırasında oyundan atılmasının ve ardından Quebec Turnuvası’ndan çıkartılmasının ardından olay, Türkiye gündemine de yansıdı. Aslında bu olay, Kanada’nın bu eyaletinde bir süre önce ortaya atılan ve son günlerde artan olaylarla altı doldurulan Reasonable Accomodation (makul intibak) politikasının bir uzantısıydı. “Makul intibak”, menşeini Quebec’ten alan ve özellikle göçle büyüyen çok kültürlü topluluklarda her geçen gün daha da popüler hale gelen politik bir kavram. Kavramın ortaya çıkışı, bir yıl önceye dayanıyor. 2006 yılı Mart ayında, Kanada Yüksek Mahkemesi, Montrealli Sih Gurbaj Singh Multani’nin okula kutsal kama (kirpan) ile girmek istemesini “makul” bulduğunu ifade ederek bu şekilde okula girmesine izin verdi. Ve böylece kavram, göçmenlerin geleneklerini uygulamaları ile ilişkili olarak ilk kez hukuki bir platformda kullanılmış oldu.

Arkasından, Müslüman göçmen ve vatandaşların okullarda namaz kılabilecekleri bir mekan talepleri gündeme geldi. Ancak, 2007 Ocak’ında, Quebec’in küçük bir yerleşim bölgesi olan Herouxville’de hazırlanan “davranış yönetmeliği” ile “makul” kavramı kapsam değiştirdi ve kavram göçmenlerin haklarını korumaya yönelik olmaktan çıktı. Hedefi, Herouxville sınırları dahilinde göçmenlere tanınan özgürlükleri “makul” seviyede tutmak olan yönetmelik, okulda ibadet için mekan talep edilmesini de yasaklayan bir dizi sınırlamalar içermekteydi. Herouxville kent meclisi, böylece göçmenlerin potansiyel olarak sergileyebileceği bazı davranış şekillerinin kendileri için “makul” olmadığını dile getirmiş ve bunlara ilişkin taleplerin de önünü kesmiş oluyordu.

2007 başında 12 yaş altı bayanlar Quebec Futbol Turnuvası’nda Asmahan’ın “kendi güvenliği” gerekçe gösterilerek oyundan çıkartılması, takım arkadaşları tarafından protesto edilmiş; olay, önce takım arkadaşlarının, ardından da turnuvaya Ottowa’dan katılan diğer dört takımın turnuvadan çekilmesi ile sonuçlanmıştı. Asmahan’ın komşu bölgelerdeki turnuvalarda böyle bir sorunla karşılaşmamış olması, Quebec’i ayrımcılık yaptığı yönünde suçlamalara maruz bırakırken; Asmahan’ı oyundan çıkartan hakemin Müslüman olması da tartışmaları içinden çıkılmaz bir hale soktu. Asmahan’ın oyundan çıkartılmasına gerekçe gösterilen güvenlik maddesi, oyuncuları tehlikeye sokabilecek takı, fular gibi eşyalar için yönetmeliğe konmuştu; ancak bu maddenin başörtüsü ile ilgili bir ifade içermemesi, gözleri FIFA’ya çevirdi. FIFA, 3 Mart 2007’de yaptığı yıllık toplantısında gündemine son anda aldığı başörtüsü tartışmasına son noktayı koymak yerine konuyu muğlak ifadelerle geçiştirmeyi yeğledi. Başörtüsünü güvenliğe engel görüp görmeme, yine hakemin inisiyatifine kalmıştı. Fakat Quebec Futbol Federasyonu zaten ocak ayında aldığı bir kararla sahalarda başörtüsü takmayı hakemin insiyatifine bağlı olmaktan kurtarmıştı. Lakin gariptir ki bu kez gerekçe olarak güvenlik gösterilmemişti. Memorandumda, açık açık “İslami tesettür veya başka herhangi bir dini sembol”ün yasaklandığı ifade edilmişti.

Türkiye gündeminde pek yer etmemiş bir diğer olay ise, 19 yaşındaki Sodos Abdelatif’in, Montreal Bordeaux Hapishanesi’ndeki gardiyanlık eğitimi sırasında, başörtüsünü çıkartması yönünde uyarılması üzerine eğitimden ayrılması oldu. Yetkililer, başörtüsünün mahkumların düşmanlığına vesile olabileceği ve Abdelatif’in güvenliğini tehlikeye atabileceği endişesiyle, başörtülü gardiyanlık yapılamayacağına karar verdiklerini açıkladılar.
Yöntem çok tanıdık: Yasaklamalar, masum ve makul gerekçeler öne sürülerek yapılıyor. Gerekçelerin masumiyeti, hem yasakların içeriğini sorgulamayı güçleştiriyor hem de arkalarında yatan adaletsizliği görünmez kılıyor. Tartışma büyütülüp resim bulanıklaştıkça, güvenliği önemsenen zümre kendini ironik bir biçimde daha güvensiz, daha savunmasız, hatta daha çok hedef tahtası konumunda hisseder hale geliyor. Durum Türkiye’de üniversitelere başörtüsü yasağının ilk gelişini ve sorunun çözülemez şekilde, bir kangrene dönüşme sürecini hatırlatıyor. Benzerliğin bir başka boyutu da, konuyu takip eden insan hakları ve demokrasi savunucularının söz birliği etmişçesine “bu tartışmaların asıl önemli gündemi saptırdığını” söylemeleri. Quebecli analist Jean-Francois Dumas’ya göre ise, tartışmada dengelerin bozulmasında medyanın rolü büyük. İletişim uzmanları, konunun tartışılma şeklinin de gerginlik oluşturmaya matuf olduğunu dile getiriyorlar. Medya, başıbozuk bando kararlılığında gürültü koparmaya devam ediyor. Ve tabi, konuya uygun terimler üretilip sonra da bu terimlerin altı dolduruluyor. Sorun ister bir savaş, ister yasaklama, isterse ayrımcılık olsun; hep aynı adımları izliyor, aynı istasyonlarda duruyor ve aynı neticeye varıyor.

Kanada, Müslüman memnuniyetinin en yüksek olduğu Batı ülkesi. Müslüman vatandaş ve göçmenlerin büyük çoğunluğu Kanada’da yaşamaktan memnun olduklarını ifade ediyor ve kendilerini “Kanadalı” olarak tanımlıyorlar. Fakat bu görece olumlu resim, Kanada’nın yumuşak karnı Quebec bölgesinde çatlamaya başlamış görünüyor. Quebec, kendi kültürünü koruma kaygısını obsesyon düzeyine çıkartmaya başladı. 7,5 milyon nüfuslu bölgede yaşayan 50 bini aşkın Müslüman’la birlikte, kendilerine yöneltilen ayrımcılık ve dışlamaların artmasını kaygıyla izliyoruz.