Ortadoğu: Türkiye-İsrail ilişkileri üzerine bir analiz PDF Yazdır E-posta
Yazar Hakan Çopur - hakancopur81@yahoo.com   
Olmert’in Türkiye ziyareti tek başına anlamlı değildir; ancak ABD Dışişleri Bakanı Rice’ın Ortadoğu turu ve Türkiye’nin siyasi ve askeri kanadının en üst makamlarının ABD ziyaretleriyle beraber düşünüldüğünde anlamlıdır.
olmert.jpgİki ülke arasındaki ilişkiler hangi perspektiften incelenirse o perspektifin öncüllerine göre anlaşılacaktır; Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler de böyledir. Dolayısıyla meseleyi doğru bir biçimde anlayabilmek için sadece olaylara değil aynı zamanda olayların arka planındaki büyük resme de bakmak gerekir. Büyük resmin anlaşılamaması, gündelik siyasetin ve söylem/sembol düzeyindeki davranışların arasında kaybolmaya mahkum dar ve sığ bir yaklaşımı beraberinde getirecektir.
Türk halkının Müslüman bir kimliğe sahip olması, İsrail’in ise Siyonist bir siyasetle bölgedeki Müslüman toplumların en büyük huzursuzluk kaynaklarından biri olması, bilhassa Filistin halkına verdiği büyük acı, Türkiye İsrail ilişkilerini nasıl algıladığımızı önemli ölçüde etkilemekte ve duygusal bir tepki mekanizmasına dönüşebilmektedir. Bundan dolayı, mesela, Türkiye başbakanının Mescid-i Aksa civarındaki kazı çalışmasına verdiği tepki hak ettiğinden daha büyük bir alkışa muhatap olurken, özellikle enerji alanındaki yeni ortaklık stratejileri gözden kaçabilmektedir. Halbuki, Türkiye-İsrail ilişkilerinin şu iki unsur anlaşılmaksızın doğru bir biçimde analiz edilemeyeceğini düşünüyorum: Birincisi, Türkiye-İsrail ilişkilerinde ABD faktörü, denklemin en önemli belirleyenidir; ikinci olarak, Türkiye-İsrail ilişkilerini bir Müslüman-Yahudi ilişkisi olarak etiketlemek/algılamak doğru değildir.
Geçtiğimiz Şubat ortasında başbakan sıfatıyla Türkiye’yi ilk kez ziyaret eden Ehud Olmert, sadece İsrail’de değil tüm dünyada Ariel Şaron’un bir devamı olarak algılanmaktadır. Kaldı ki Olmert’in bu konum ve algılamadan pek de şikayetçi olduğu söylenemez. İsrail siyasetinin son yıllardaki en güçlü ismi hiç kuşkusuz Ariel Şaron’du. Onun ardından İsrail siyasetinin yeni bir lider doğurup doğuramayacağı, 28 Mart 2006’da yapılan genel seçimler öncesindeki en önemli konuların başında geliyordu. Çünkü Şaron, güçlü bir şahin olarak, “şiddeti önlemek için şiddet” ve “tek taraflı geri çekilme” stratejilerini uyguluyordu; ondan sonraki liderin de aynen onun gibi şahin bir politika mı yoksa Filistin ile “iki-devletli çözüm”e yatkın (görece daha barışçıl) bir politika mı izleyeceği merak konusuydu. Seçimlerin ardından yaklaşık bir yıl geçmiş ve Kudüs’ün eski belediye başkanı olan Olmert’in Şaron’un mirasını devralmış ve aynı bayrağı taşıma güdüsüne sahip bir liderlik arayışında olduğu açıkça görülmüştür. Yani Şaron’un mirası aynen yaşamaktadır.
Olmert’in kimliğinde İsrail siyasetini okumak pekala mümkündür. Daha önceki İsrail başbakanlarından kimileri, Şaron ve Olmert’e kıyasla daha barışçıl ve diplomatik çabaları önceleyen isimler olarak tarihteki yerlerini almış olabilirler. Ancak o günkü uluslararası konjonktürü mutlaka göz önünde bulundurmak ve süreci ABD’nin o günkü yaklaşımı ile beraber okumak daha sağlıklı sonuç verecektir. Bu çerçevede Olmert’in siyaset yapma biçiminin Bush’un siyaset yapma biçimiyle ne kadar da örtüştüğünü görmek, hiçbirimiz için şaşırtıcı olmamalı. Bu cümleyi şu şekilde ifade etmek yanlış olmayacaktır: İsrail’in siyaset yapma biçimi, ABD’nin siyaset yapma biçimiyle büyük ölçüde benzerlik arz etmektedir. Zira her ne kadar yönetimlerin değişmesiyle ülke siyasetlerinde de birtakım değişiklikler olsa da, eğer değişen yönetimlerin uluslararası sistemde yeni konumlar/pozisyonlar arayışı yoksa (yani statükocu uluslararası konum anlayışları devam ediyorsa) o zaman değişen şey, sadece söylem/sembol düzeyindeki kimi karşı çıkışlar olmaktadır. Bu çerçevede, hem son Olmert ziyaretini hem de Olmert öncesi Türkiye-İsrail ilişkilerini benzer zeminlerde değerlendirmek mümkün ve mantıklıdır. Zira Türkiye’nin siyaset yapıcılarının ABD ile siyaset yapma alışkanlıkları, 1 Mart sonrasında daha sorunlu bir hal alsa da, hala bir müttefiklik ilişkisi içinde devam etmektedir. Bu müttefiklik, Türkiye’nin İsrail ile olan ilişkilerini farklı bir kefeye koymasını engellemeye yetecek ölçüde önemli bir bağlayıcılık anlamı taşımaktadır. İsrail’in ABD’den gördüğü desteğin azalmak bir yana son yıllarda daha da arttığını, dolayısıyla İsrail’in bölgeye ilişkin yaklaşımlarına daha fazla sarıldığını söylemek mümkündür. Bunu daha iyi anlamak için ABD’nin Irak işgaline ve bu işgalin gerekçelerine bakmak yeterlidir. Dolayısıyla Türkiye’nin İsrail ile ilişkileri, dün olduğu gibi bugün de ABD sinemasındaki bir film gibidir ve sinema sahibi bu ilişkiyi büyük oranda belirlemektedir.
Türkiye-İsrail ilişkilerine bakarken gözden kaçırılmaması gereken diğer bir husus ise, bu ilişkiyi bir Müslüman-Yahudi ilişkisi olarak algılamanın yanlışlığıdır. Kabul etmek gerekir ki Türk insanının Müslüman kimliği ve bu kimliğin temel hassasiyetleri, Türk siyasetinin gücünü halktan almaması sebebiyle siyasal alana etkin biçimde yansımamaktadır. Bu kopukluk, siyaset yapıcıların düşünme biçimlerini halka yabancılaştırırken uluslararası sistemdeki (ister siyasal aktörler, ister finansal kapitalizmin aktörleri anlamında) büyük güç odaklarının ülkedeki siyaset mekanizması üzerindeki nüfuz ve etkinliğini olabildiğince artırmaktadır. Bu çerçevede Türkiye-İsrail ilişkilerinin Türkiye ile başka bir ülke arasındaki ikili ilişkilerden temel anlamda bir farkı kalmamaktadır. Bu ilişkide masanın bir ucunda oturanın Müslüman kimliği de, diğer ucunda oturanın Yahudi kimliği de asıl belirleyen olmamaktadır (Ancak yine de Yahudi kimliğin görece daha belirleyen olduğunu düşünüyorum.). Yani bu ilişki biçimi bir reel politik ilişkisi olarak tanımlanmıştır ve bugün de aynı biçimde sürdürülmektedir. Bundan dolayı, Olmert ziyaretinin en çok konuşulan hususlarından biri olan Türk inceleme heyetinin Mescid-i Aksa yakınındaki kazı alanına gidecek olması, bu ikili ilişkinin ancak söylem/sembol düzeyindeki bir göstergesidir. Peki bu sembolik/söylemsel girişim(ler), önümüzdeki dönemde Türkiye ile İsrail arasındaki orta ve uzun vadeli ortak enerji politikalarının üstünü örtebilir mi, bunu bilemiyoruz. Türkiye bir yandan genelde Ortadoğu’daki, özelde ise Irak’taki tehlikeli oyunu nasıl oynayacağını hesap ederken öte yandan bu oyunun asıl aktörlerinden olan İsrail ile nasıl bir birliktelik sergileyeceğini de iyi hesap etmelidir. Önümüzdeki büyük denklemin İran’sız çözülemeyeceği gerçeği göz önündeyken Türkiye’nin hangi kartını kimlere gösterdiği sorusu önem kazanmaktadır.
Sonuç olarak Olmert’in Türkiye ziyareti tek başına anlamlı değildir; ancak ABD Dışişleri Bakanı Rice’ın Ortadoğu turu ve Türkiye’nin siyasi ve askeri kanadının en üst makamlarının ABD ziyaretleriyle beraber düşünüldüğünde anlamlıdır. Önümüzdeki süreçte Türkiye’nin “kırmızı çizgileri” bugünkünden daha fazla aşınabilir ve buna ABD hiç ses çıkarmayabilir. O zaman nasıl bir Türk-Amerikan ilişkisiyle karşılaşacağımız, Türkiye’nin İsrail’le ilişkilerinin de nasıl bir kıvamda olacağını belirleyecek en önemli unsur olarak karşımıza çıkacaktır. Çünkü İsrail, sadece Filistin meselesinin değil tüm Ortadoğu meselesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu ateşten parçanın nerede, nasıl bir yangın çıkaracağını ve bu yangından Türkiye’nin nasıl etkileneceğini görmek için “Büyük Ortadoğu haritası”na Türkiye olarak daha iyi bakmamız gerekmektedir.
 
< Önceki   Sonraki >
Değerli Okuyucularımız, Son aylarda yoğun olarak medyada yer alan, dünya gıda stoklarının azalmaya başladığı haberlerinden sonra birçok ülkede tahıl ve bakliyat fiyatlarının fahiş oranda yükselmesi, Yemen ve Mısır gibi ülkelerde gıda fiyatları için çıkan isya...
Irak Savaşı’nın milyonerleri kimler? Savaş ve işgal, bir yandan yüz binlerce insanın hayatına mal olurken diğer yandan işgalci güçlerin servetlerini artırıyor. OMB Watch adlı kuruluşun yaptığı araştırma, ABD Kongresi’nin dörtte birinden fazlasının Irak’taki i...
Birleşmiş Milletler (BM) Barış Gücü askerlerinin, görev yaptıkları ülkelerde çatışan taraflar arasındaki ateşkes hattının korunmasını sağlamak, çatışmaların yeniden başlamasını engellemek, gerektiğinde isyancı grupların silahsızlandırılmasını sağlamak gibi “ba...
Burundi, farklı isyancı grupların iktidara gelmeleri nedeniyle soykırımlardan ve soykırım suçlamalarından başını alamıyor. Bir zamanların isyancıları gün gelip iktidar olunca diğerleri isyancı konumuna düşüyor. Şu anda iktidarda bulunan parti, Tutsilere karşı soykırımları ile b...
1,5 milyon kişinin insani yardıma muhtaç olduğu Somali’de güvenlik, Etiyopya işgali öncesinde görece iyiydi. Etiyopya ve diğer mihraklar, ülkeyi ve halkını rahat bırakıyor....
Güney Afrika Cumhuriyeti, ikinci bir apartheid devrine doğru gidiyor. 1994’e kadar beyaz azınlığın siyah çoğunluğa uyguladığı ırkçı şiddet, şimdilerde Afrikalı göçmenler üzerinde yoğunlaşıyor. Göçmenlere karşı yapılanlar, ülkede tam bir i&cc...
Önce Birmanya dedik, sonra dilimize Burma yerleşti, şimdi de Myanmar oldu Güneydoğu Asya’nın bu fakir ülkesi. Altın Buda heykelleriyle dolu tapınaklarında bir avuç pirinç için dilenen insanlar, turistlerin etrafında pervane olup alacakları bir dolar karşılı...
Lübnan’daki yeni seçim kanunu gelecekteki sürtüşmeleri engellemeyecektir. Zira Lübnan Ortadoğu’nun minyatürü ve aynasıdır ve mayın tarlasıdır. Ortadoğu’daki karmaşa ilk önce ona yansır ve kozlar orada paylaşılır. ...
Uzun süredir hükümeti boykot eden Sünnilerin hükümete yeniden dönme kararları, Amerika’ya kök söktüren Sünni aşiretlerin, en azından önemli bir bölümünün, Amerikalılara karşı savaşmaktan vazgeçmesi, Irak cep...
Uzunca bir süredir hükümet güçleriyle ayrılıkçı el-Husi taraftarları arasında, binlerce kişinin hayatını kaybettiği silahlı çatışmaların yaşandığı Yemen, geçtiğimiz günlerde bir parlamento üyesi ve beraberindekilere düzenlenen suikastla...
Küçük Dinara okul koridorunda hissettiği bir kokunun ardından nefes alamayıp yere yığıldı. Kendine geldi gelmesine ama bir süre sonra boğazında şiddetli ağrılar hissetmeye başladı. Sonrasında da geçici bir hafıza kaybı yaşadı. Durduk yere çığlık atmaya başladı. Ha...
17 Şubat 2008’de Kosova Meclisi, “Bizler halkımızın demokratik yollarla seçilmiş liderleri olarak Kosova’nın bağımsız ve hakim bir devlet olduğunu ilan ediyoruz.” sözleriyle Kosova’nın bağımsızlığını tüm dünyaya duyurdu. Bu olay, nüfusunun %90...
Artan gıda fiyatları açlık sorununun derinleşmesine neden olarak gösteriliyor; ancak gıda fiyatlarının artması ve açlığın yaygınlaşması, sadece gıda stokları ve iklim şartları ile ilgili değildir. Bu durum, gıda borsasından ve market spekülasyonlarından, biyoyakıt üreti...
İnsanoğlunun tarih boyunca en büyük endişelerinden birini açlık sorunu oluşturmuş; yoksulluk, sefalet ve ölümle birlikte açlık “mahşerin dört atlısı”ndan biri sıfatıyla anılmıştır. Bunun gayet anlaşılabilir nedenleri vardır: İnsan, hayata tutunabilm...
Açlığın küreselleşmesi riski altında iflas eden asıl, unsur küresel kapitalist paradigmanın kendisidir....
İnsanlar dünyada yeterince gıda olmadığı için değil, alım güçleri ve paraları olmadığı için, yani yoksul oldukları için açlık riski altında hayatlarını sürdürüyorlar. Yaşanan adaletsizliğin, eşitsizliğin ve dengesiz gıda dağılımının sebeple...
Bugün tüm uluslararası sözleşmelerde de belirtildiği gibi, insanın en önemli hakkı “yaşam hakkı”dır. Tüm haklar bundan sonra gelir. Açlık ise bu en önemli hakkı tehdit eden başlıca düşmandır. İnsan hayatı korunacaksa, açlık sorununa bir in...
Komünist düzenden bıkmış insanlar, Abdulvali Kari’nin kişiliği ve çalışmaları sonucunda yeni bir hayatı seçti....
Günümüzde el değmemiş yeni su kaynaklarının bulunduğu topraklarda yaşayan yerel halklar, etnik azınlıklar ve diğer görece güçsüz gruplar “ekonomik alanda kalkınma”nın önünde engel olarak görülüyor. ...
Bangsomorolular, bölgeye ait enstrümanları tagonggo ve kapanirong ile özgürlüğe adanmış tarihleri, yok olmaması için ellerinden geleni yaptıkları kültürleri ve öz değerleri için ağıtlar yakıyor… ...

Sayı 44

SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Prof. Dr. Kemal Kirişçi*
Osmanlı ve cumhuriyet Türkiye'sinde göç ve sığınma
Avrupa Birliği’nin son yıllarda mültecilere yönelik geliştirmiş olduğu mevzuatlar Türkiye’yi ve AB etrafındak...

SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Dr. Lami Bertan Tokuzlu*
Türk sığınma mevzuatında devletin takdir yetkisi sorunu

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, “insan haklarına saygılı devlet” ilkesi gereği sığınma hakkını Anayasa...

SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Av. Abdulhalim Yılmaz*
Türkiye’de mültecilerin hukuki sorunlarının çözülmesi ve STK’ların rolü

Günümüzde sığınma sebepleri daha çok siyasi nitelikteki “zulüm” kaynaklı olsa da; önümüz...

Film Tanıtımı: In This World
Orijinal adı: In This World (Bu dünyada)
Yönetmen: Michael Winterbottom
Senaryo: Tony Grisoni
Yapım: 2002, İngi...

MÜLTECİLİK SEMPOZYUMU ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Uluslararası arenada mültecilik sorunu
  • Dünya üzerinde çeşitli nedenlerle yer değiştiren milyonlarca kişi bulunmaktadır. İster sığınmacı, ister mülteci, isterse göçme...

İslam Coğrafyası; Bir Muhacir Ülkesi: ÜRDÜN
Altı milyonluk nüfusun yarısından fazlasını Filistinlilerin oluşturduğu Ürdün, bir muhacir ülkesi olarak anılır.

Coğrafya
Ürdün,  kuzeyde Suriye, kuzeydoğuda Ira...

SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Fuat Özdoğru
Dünyada mülteci hareketleri, Türkiye'nin konumu ve mültecilerin karşılaştıkları sorunlar

Dünyadaki mülteci hareketleri, mültecilerin karşılaştıkları sorunlar ve Tür...