Toplam 54 bağımsız ülkenin bulunduğu Afrika kıtasının en önemli bütünleşme hareketi Afrika Birliği olup ilk kurucuları arasında yer alan ülkelerden Fas Krallığı hariç Afrika ülkelerinin tamamı bu birliğin içinde yer almaktadırlar.

BM’den sonra en fazla üyesi bulunan Afrika Birliği, Afrika Birliği Teşkilatı adıyla 25 Mayıs 1963 tarihinde kuruldu. Kuruluşunda en önemli faktör sömürgeciliğin sona ermesi üzerine kıtada pek çok alanda oluşan boşluğu doldurmaktı. Zira 1950’li yıllarda Avrupa sömürgeciliğinden peyderpey kurtularak bağımsızlığını ilan eden Afrika ülkeleri, aralarında oluşturacakları bir oluşumla Afrika toplumlarından bir siyasi güç meydana getirerek dünyanın diğer ülkeleriyle ilişkilerini düzenlemeliydi. Yine o dönemde sömürgecilikten henüz kurtulamayan bölgelerin bir an evvel bağımsızlıklarını elde etmeleri için uluslararası alanda eski sömürgelerini bırakmayan Avrupalı ülkeler üzerinde bir baskı unsuru oluşturulmalıydı. Bu maksatla Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’da Etiyopya kralı Haile Selasiye önderliğinde Afrika Birliği Teşkilatı açıldı. Bu teşkilatın ilk yasası ise Mali Cumhuriyeti’nin bağımsızlık sonrası ilk devlet başkanı olan Modibo Keyta tarafından hazırlandı. Bu yasa, 1963 yılı itibarıyla bağımsızlığını elde eden 32 Afrika devlet adamı tarafından imzalanarak yürürlüğe girdi. 9 Temmuz 2002 tarihinde teşkilatın adı Avrupa Birliği model alınarak Afrika Birliği olarak değiştirildi.

Afrika Birliği’nin en önemli hedefi kıtada demokrasi, insan hakları ve kalkınmayı geliştirmektir. Ayrıca gittikçe yaygınlaşan ve tehlikeli boyutlara varan AIDS başta olmak üzere salgın hastalıklarla mücadeleye destek vermek, çevrenin korunmasına katkıda bulunmak, üye ülkelerin kendi içlerinde veya komşularıyla yaşadıkları sıkıntıları barışa dayalı çözüm önerileriyle istikrara kavuşturmak, hatta gerekirse bu bölgelere barış gücü göndermektir. Yine kıta dışındaki Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlarla ve dünyada birer cazibe merkezi olarak etkinlikleri giderek artan Türkiye gibi ülkelerle ilişkilerinde üyelerine rehberlik yapmak gibi görevleri yerine getirmektir.
Afrika Birliği, kuruluşundan bugüne ciddi finansman sıkıntısı yaşasa da üye ülkeler arasında işbirliğini kesintisiz devam ettiriyor. Herhangi bir üyesini dışlamama konusuna azami özen gösterip bütün kıta ülkeleriyle birlik çatısı altında çözüm üretilmesi prensibini kurulduğu günden itibaren devam ettiriyor. Birlik, kıtanın ekonomik bakımdan en iyi konumdaki ülkelerinden Güney Afrika Cumhuriyeti, Libya ve Moritus’u en fakir ülkelerle bir arada tutma başarısını da göstermektedir.

Yılda iki defa toplanan Afrika Birliği’nin 29 Ocak 2007 günü başlayan sekizinci zirvesine yaklaşık 30 Afrikalı devlet ve hükümet başkanı yanında kıta dışından da BM Genel Sekreteri Ban Ki-Moon, İtalya Başbakanı Romano Prodi ve Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayip Erdoğan gibi misafirler katıldı. Türkiye başbakanının bu zirvenin açılışında bir konuşma yapması ise Afrika kıtasıyla tarihi bağların yeniden canlandırılması yanında gelecek için de çok ciddi adımlar atılacağının açık bir işareti oldu. Zirvede öncelikli olarak Afrika’da son yıllarda en ciddi kriz olarak değerlendirilen Darfur meselesi ve Somali’de son aylarda yaşanan iç karışıklıklar ele alındı.
Afrika Birliği Sekizinci Zirvesi’nin açılış konuşmasını yapan Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Alpha Oumar Konare, 2003 yılından bu tarafa Darfur bölgesinde yaşanan silahlı çatışmanın durması için Sudan’a gerekli adımları atması yönündeki çağrısını yineledi. Kıtada 2006 yılında görülen en önemli kriz olan Somali’deki son gelişmelerle ilgili olarak da, bir an evvel Etiyopya askerlerinin Somali’den çekilmesi ve yerlerine Afrika Birliği Barış Gücü’nün yerleştirilmesi gerektiği üzerinde ısrarla durdu. Bu ülkeye Afrika Birliği Barış Gücü yerine her ne amaçla olursa olsun kıta dışından gelecek güçlerin önceki tecrübelerin de gösterdiği gibi yararsız olacağı uyarısında da bulundu. Ancak, Somali’de görevlendirilecek barış gücü için yeterli sayıda askeri birliğin oluşturulamamış olması ve bu birliklerin Somali’ye yerleştirilmesinin epeyce masraflı olacağı gerçeğinin de altının çizilmesi, kıtadaki bu güçlü birliğin henüz maddi sıkıntılarını atlatamadığının bir işaretiydi.

Türkiye’nin uluslararası kuruluşlar nezdinde her geçen gün artan itibarının en son örneği Afrika Birliği olup son birkaç sene içerisinde hem bu kuruluş hem de bu kuruluşa üye ülkeler ile karşılıklı münasebetlerde önemli gelişmeler yaşanmaya başlanmıştır. Bunda Prof. Dr. Alpha Oumar Konare’nin Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM)’nin 2005 yılında düzenlediği I. Uluslararası Afrika Kongresi vesilesiyle gerçekleştirdiği Türkiye ziyareti etkili olmuştur. 12-13 Aralık 2006 tarihleri arasında gerçekleştirilen TASAM II. Uluslararası Afrika Kongresi’ne de Afrika Birliği Komisyonu Ticaret ve Endüstriden Sorumlu Komiseri Elizabeth Tankeu katılmış ve yaptığı açılış konuşmasında, Afrika Birliği ile Türkiye arasındaki ilişkilerde gelişmenin devam ettiği üzerinde durmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından 1-3 Kasım 2006 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen Afrikalı Müslüman Dini Liderler Toplantısı’na 22 Afrika ülkesinden yaklaşık 40 civarında dini lider katılmıştır. Tarihte önemli bağlara sahip Türkiye ile Afrika Müslüman toplumlarının liderlerinin buluşması bu kıtaya yönelik yapılacak yardımlaşma yönünde kararlar alınmasına vesile olmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayip Erdoğan, Sekizinci Afrika Zirvesi vesilesiyle yaptığı açıklamada 2007 yılı Haziran ayında Türkiye’de bir Afrika zirvesi yapılacağı müjdesini vermiştir. Bu zirve, Türkiye-Afrika ilişkilerinin güçlendirilmesi açısından atılacak önemli adımlardan birisi olacaktır.