“Neden?” ve “Nasıl?”ın cevabı vahşilik ve vahşice olan bir soru Srebrenitsa özelinde Bosna dramı. Avrupa’nın tam orta yerinde BM güçlerinin gözetiminde gerçekleşmiş, Batı’nın iştahasına sunulmuş kurt ile kuzunun kadim öyküsü…

11 Temmuz 2006 Srebrenitsa katliamının 11. yıl dönümüydü. 1995 yılında katledilen binlerce mazlumun toplu mezarlardan çıkan ve DNA analizleri tamamlanan cesetleri her yıl katliamın gerçekleştiği 11 Temmuz’da Srebrenitsa şehitliğine defnediliyor. Bu programa binlerce insan adeta sel olup akıyor. Bu sele katılmak için 10 Temmuz günü Bosna’ya gidiyoruz. Saraybosna’da binaların yüzünde savaşın, çatışmaların izlerini görüyoruz. Şarapnel parçalarının delik deşik ettiği duvarlar birer vahşet abidesi gibi duruyor. Ve sonra hayalet görünümündeki darülaceze... Acizlerin, düşkünlerin, çaresizlerin öylece ölüme teslim olduğu bina, gözü dönmüş Sırp canilerce yakılıp harabeye döndürülmüş ve vahşetin boyutunu gözler önüne sermek için, ibreti alem için öylece duruyor.

Saraybosna’dan hemen ayrılıp Srebrenitsa’ya doğru yol alıyoruz. Bir tünelle birlikte Sırp bölgesine geçiyoruz. Yolda Sırbistan Cumhuriyeti tabelasını görüyoruz. Lahana ve mısır ekili olan, yeşilin dolup taştığı mümbit arazilerden geçiyor yolumuz. “Bir köyde Katolik kilisesi varsa orası sadece Hırvat, Ortodoks kilisesi varsa orası sadece Sırp köyüdür, ama bir köyde minare varsa orada hem Boşnak hem Sırp, hem de Hırvat vardır.” diyor mihmandarlarımız.

Karadziç’in saklandığı ormanlık araziden, Sokolats’dan geçip 3,5 saatlik yolculuktan sonra ertesi gün defin töreninin yapılacağı şehitliğe varıyoruz. Kayıp Cesetleri Araştırma Komisyonu Başkanı Amor Masoviç’le görüşüyoruz. Toplu mezarlara ulaşmanın zorluğunu, her bir kemik parçasının bile kayıp aileleri için büyük umutlar demek olduğunu, bu mezarlardan iki aylık bebeklerin bile cesetlerinin çıktığını ve toplu mezarların halen bir ölüm tuzağı olduğunu anlatıyor. Sırplar 18 metre derinliğe gömdükleri cesetlerin etraflarını mayınlarla çevirdikleri için çalışmalar ölüm tehlikesi altında gerçekleşiyor.

Kuyulara, mağaralara atılan, her bir parçası başka başka yerlerden çıkan cesetlerden söz ediyor Başkan Masoviç. Kâh bir evde, kâh bir camide, kâh bir meydanda topluca ateşe verilen bedenler, köprü üstlerinde kasap elinden geçercesine parçalanıp nehre atılan genç, yaşlı, çocuk ve bebek bedenler… Dile kolay, toplu mezarların tamamının bulunması ile birlikte 13 bine ulaşacağı tahmin edilen binlerce can.

11 Temmuz günü Sırplarla iç içe yaşayan halkta gerilim ve acı had safhada. Meydanda zulmün, adaletsizliğin, vahşetin kan ve ölümün üstüne akan gönülleri bu kirlilikten arıtmayı dileyen, hayatta kalanların da, ölenlerin de artık huzur ve sükun bulmasını isteyen bir insan seli… Öğle ve ikindi namazı cem ediliyor ardından cenaze namazı kılınıyor. Meydanda bir Arafat sahnesi… Acı, hüzün, göz yaşı hakim. Bir tabut seli akıyor önümüzden. Artık kendi başlarına, mezar taşlarında isimlerinin olduğu bir kabirde bekleyecekler Sırp canilerle hesaplaşacakları hesap gününü. Srebrenitsa şehitliği kemikleri bir araya getirilerek oluşturulacak diğer cesetleri, kayıp on binleri bekliyor.

Küçük çocuklar hiç görmedikleri dayıları, dedeleri için ağlıyor anneleri ile birlikte. Anneler, eşlerine, ağabeylerine, baba ve amcalarına… Savaşı, çarpışmayı, işkenceyi ve ölümü karşılamak erkeklerine düşmüş Bosna halkının. Gidenlerin acısını, acı yolculukların serüvenini, kimi zaman tecavüzü, çileli bekleyişi ve gözyaşını sırdaş, ayrılığı yoldaş edinmek ise kadınlarına… O meşum gün bütün yakınları katledilmiş olan Fatima Selimoviç “Ben yalnızım bu dünyada şimdi!” diyor. Onun gibi birçok kadın yalnız kalakalmış.

Her toplu mezar bir kez daha öldürmüş. Her yaştan cesedin, her çeşitten ölümün şahidi Drina nehrine ve dağa taşa karışan cesetler. Bir soykırım öyküsüdür Bosnalı’nın yaşadığı. Bosna’da kan şimdilik durmuş. Bosnalılar namuslarının düşmanı, oğullarının, eşlerinin katili Sırplarla iç içe yaşıyorlar. Bir yanda Sırp, bir yanda Boşnak polisi…