|
BALKANLAR: Dayton Anlaşması İflas mı Etti? |
|
|
|
|
Yazar .
|
Anlaşmanın silahları susturma dışında diğer önemli konularda çok da başarılı olduğunu söylemek zor görünüyor.
Soğuk Savaş sonrası Bosna-Hersek’te başlayan ve 3,5 yıl süren kanlı savaşları bitiren Dayton Anlaşması’nın (21 Kasım 1995) üzerinden dokuz yıl geçti. En üst düzeyde Boşnak, Hırvat ve Sırp temsilcilerle birlikte Bosna Temas Grubu’nun da imzaladığı anlaşma ile Bosna-Hersek’teki fiili savaş sona erdirildi. Asıl bölümlerden başka 11 ek metinden, Bosna-Hersek Anayasası’ndan ve diğer önemli bazı anlaşmalardan oluşan metin, askeri, siyasi ve anayasal sorunları ele alıyor. Metnin sonunda ise, demokratik bir toplum yapısını oluşturacak tedbirler öngörülüyor.
Anlaşma, savaşa sebep olan toprak sorunlarını karara bağlayarak Bosna-Hersek Federasyonu’nun ülke topraklarının %51’ini idare edeceğini bildirmektedir. Saraybosna Bosna-Hersek Federasyonu içinde tekrar birleştirilecektir. Şehir ülkenin bütün insanlarına açık olacaktır. Bırçko’nun durumu, her iki tarafça seçilen hakemlerin kararıyla daha sonra belirlenecektir.
Anlaşmaya göre, Sırbistan, Hırvatistan ve Bosna-Hersek savaş suçlarını ve insan hakları ihlallerini araştırma ve takip etme konusunda uluslararası örgütlerle işbirliği yapacaklardır. Mülteciler ve yerinden edilenler, evlerine dönme ya da sadece tazminat elde etme hakkına sahip olacaklardır ve iddiaları karara bağlayacak bir mülteciler ve yerlerinden edilenler komisyonu kurulacaktır.
Bu şekilde karara bağlanan anlaşmanın silahları susturma dışında diğer önemli konularda çok da başarılı olduğunu söylemek zor görünüyor. Başlangıçta 60 bin IFOR askerinin görev yaptığı Bosna’da 2 Aralık 2004’ten itibaren görevi AB güçleri EUFOR devralıyor ve görevli asker sayısı 7 bine düşürülüyor.
Fakat yaklaşık 2 milyon insanın göç ettiği Bosna-Hersek’te Temmuz 2004 itibariyle geri dönenlerin sayısının 1 milyonda kalması ve hala yarım milyondan fazla Boşnak Müslüman’ın evinden uzak olması da çok ciddi bir sorun. Ayrıca Ratko Mladiç ve Radovan Karadziç gibi savaş suçlularının Savaş Suçları Mahkemesi’ne teslim edilmemesi, Bırçko bölgesinin nihai statüsünün belirlenmemiş olması, topluluklar arasında etnik kin ve nefretin halen devam etmesi, altyapı, eğitim, sağlık, yeni konut ve iş alanı yaratma konularında aşılması gereken büyük engeller Dayton Anlaşması’nın başarısız yönleri arasında sayılabilir.
Dayton’u bekleyen bir diğer tehlike de Kosova Savaşı’yla biraz daha belirginleşen Balkanlar’da sınırların yeniden değişmesi olasılığı. Zira gevşek Sırbistan-Karadağ birlikteliğinin Kosova’nın olası bağımsızlığı sonrası ayakta kalabilmesi zor görünüyor. Tüm bu kaosa Bosnalı Sırpların Sırbistan’la, Hırvatların Hırvatistan’la birleşme arzuları da ilave edilecek olursa Dayton Anlaşması’nın beklentileri karşılamaktan uzak olduğu söylenebilir. |
