Sürgün, tarihte yaşanmış ve bitmiş bir olgu değildir. Sürgün, etkileri bugün de devam eden, bir halkı geçmişinden koparıp belirsiz bir geleceğe sürükleyen büyük bir insanlık suçu ve bir halka tattırılabilecek en büyük azaptır. Ve tarihi toplu tehcirlerle dolu olan Rus devletinin en çok uyguladığı emperyalist politikanın adıdır sürgün. Kafkasya’nın bugünkü hali, Rusların bu konuda ne kadar uzmanlaştığının göstergesidir.

Özgürlüğün anlamını Kafkas dağlarından insanlığa öğreten Çerkezler, 142 yıl önce Ruslar tarafından anavatanlarından sökülüp atıldılar. Sürgün ve soykırımın alınyazısı gibi algılandığı Kafkasya’da 21 mayıs 1864 tarihinde yaşananlar kara bir leke olarak tarihe kazındı. 300 yıllık direnişin ardından gelen bu soykırımda 1,5 ila 2 milyon arası insan vatanından koparılarak dünyanın 40 farklı ülkesinde yaşamak zorunda bırakıldı. 1860 yılında dört milyon olan Kafkas nüfusu, 1897’de 1.660.000’e indi. Adıge-Abaza-Ubıh grubundan oluşan Kuzeybatı Kafkasyalıların %85’i; Oset, Çeçen ve Dağıstanlıların %10-15’i anavatanlarından sürüldüler.

Son derece ilkel ve sağlıksız koşullarda, çürük çarık gemilere bindirilen insanlar Karadeniz’in azgın dalgalarına bırakıldılar. Osmanlı topraklarına göç etmek üzere yola çıkanların yarısı buraya ulaşamadan yollarda açlık ve sefaletten öldü. Annesinin soğumuş cesedinde süt arayan yavrular, donup öldüğü halde çocuğunu kucağından bırakmayan analar ve sırf ısınmak için sıkışarak yattıkları yerde birlikte donarak ölen insanlar insanlık tarihinin bu en büyük dramının kahramanlarıydılar.

Sürgün edilen, kimliğine, geçmişine ve kültürüne dair çok az öğeyi yanında götürebilirdi giderken. Çerkezler ve diğer Kafkas halkları da götüremedi. Dünyanın birçok ülkesinde dağınık bir şekilde yaşayan Kafkas halklarının milli ve tarihi değerleri, dilleri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Rusya bugün de geride kalan Kafkas halklarına her türlü eza ve cefayı reva görüyor. Ve Rusya, ne Çeçenistan’da yıllarca devam eden savaştan ne de 142 yıl önce sadece etnik ve dini mensubiyeti nedeniyle bir halkın tamamını sürgüne göndermekten dolayı kimseye hesap vermek zorunda hissetmiyor, hissettirilmiyor. Çerkez sürgününün 142. yılında da insanlık bu drama sessiz kalmaya devam ediyor!