1510’lu yıllardan itibaren her derdine ortak olmaya başladığımız ve 1830-1848 yılları arasında Fransız sömürgeciliğine karşı verdiği mücadelede çektiği bütün acılarıyla birlikte yavaş yavaş elimizden çıkan Cezayir’i bizler kadar yerli ahalisi de kaybetti. Fakat bir gerçek varsa o da Cezayir’in Osmanlı idaresinde olduğu dönem hariç daima sıkıntılar içinde kaldığıdır.

15. yüzyılın son yıllarında, İspanya’daki Endülüs, Hırıstiyan aleminin eline düşünce canını kurtarabilen Müslümanlar Kuzey Afrika’ya akın etmeye başladılar. Ancak, Akdeniz sahil şehirlerini birer birer işgal eden İspanya, Mor asıllı Endülüs Müslümanlarının yaşamlarını burada da tehdit etmeye başladı. Böyle bir dönemde Anadolu’dan Akdeniz’e açılan Türk denizcileri, önce payitaht merkezi Tunus şehri olan Hafsî Sultanlığı’nın hizmetine girdiler. Ardından buranın batısında yer alan Cezayir eyaletindeki hemen hemen bütün limanları İspanyollar’dan geri aldılar. Gerek Endülüslü Müslümanlar gerek daha sonra bölgeye gelen Müslümanlar Osmanlı hâkimiyeti altında güvenle yaşadılar. İşte Cezayir’in tarihindeki altın çağ böylece başladı ve 1830’da bu şaşalı dönem kapanana kadar devam etti. Son Cezayir Beylerbeyi’ne karşı bir ihtiras uğruna çıkarma yaptığını iddia eden Fransızların niyeti aslında buradan bir daha çıkmamaktı ve nitekim öyle de oldu. Tam 132 sene Cezayir’i bırakmadılar. Cezayirliler ülkeleri sömürgeleştirilirken verdikleri mücadeleyi Fransız dönemi boyunca da aralıklarla devam ettirdiler. Ama 1940’lı yıllarda başlayan bağımsızlık mücadeleleri unutulacak gibi değildir.

Fransızlar’ın Cezayir’de bulunduğu sürece çekilen acıların en dehşetlisi bağımsızlık mücadelesinde yaşandı. Cezayirliler dünya tarihinde eşi görülmeyen bir kardeş kavgası içine çekildi. Ülkeyi sömürge idaresinden kurtarmaya çalışanlar ile o idarenin devamı için mücadele edenlerin tamamı Cezayir yerlisi kimselerdi. Bütün bunlar yetmezmiş gibi Birinci ve İkinci Dünya Savaşı için de sadece bu sömürgeden her defasında 200 bine yakın asker Avrupa’daki cephelere sürüldü. Birincisinde 36 bin Cezayirli asker Fransa uğruna bu cephelerde öldü. Bir o kadarı da İkinci Dünya Savaşı’nda hayatını kaybetti.

1950’li yıllarda toplam yedi milyon nüfusu olan ülkede ilk devlet başkanlarından Hüvari Bumedyen’in ifadesiyle bir milyon kişi ölmüş, bir milyon kişi de yaşadığı bölgeyi farklı sebeplerle terk etmişti. Böylece Cezayir nüfusundan toplam iki milyon kişi eksilmişti.

Fransa’nın Cezayir bağımsızlık mücadelesi karşısında gösterdiği acımasız tavır karşısında ölen Cezayirlilerin sayısı Fransız tarihçilerini uğraştırmaktadır. Bir milyon ölü rakamının imkânsız olduğunu, bu rakamın en fazla 350 bin ile 500 bin arasında değişeceğini ifade etmektedirler. Yaşanan savaşta yaklaşık 30 bin kadar Fransız askeri ölürken hayatını kaybeden Cezayirliler konusunda gerçek bir rakam vermek oldukça zor görünmektedir. Cezayir bağımsızlığı için mücadele veren iki güç vardı. Bunlar milliyetçi ve sol eğilimli bağımsızlık hareketleri ile Abdülhamid bin Badis’in önderliğindeki “ulema hareketi” idi.

19 Mart 1962 tarihinde kabul edilen ateşkesin ardından Cezayir’de daha önce Fransızlar’a karşı kullanılan silahlar bu defa kendi hallerine terk edilen Harkis isimli işbirlikçilerin üzerine yöneldi. 1 Temmuz 1962’de bağımsızlık ilan edilene kadar bu topluma mensup 150 bin kişinin öldürüldüğü iddia edilmektedir. Fransa bunların sadece 20 bin kadarını ülkeye kabul etmiş, geri kalanını ellerinden silahlarını dahi aldığı için adeta ölüme terk etmişti.

1990’lı yıllarda sosyalist idarenin güç kaybetmesi üzerine, halk, Cezayir’de İslâmi Selamet Cephesi’ne büyük rağbet gösterdi. Ancak, kısa zamanda bu parti yasaklandı, ileri gelen yöneticileri tutuklandı. Cezayir 30 yıl sonra bir kez daha iç savaşa sürüklendi. Henüz önceki kardeş kavgasının acıları sarılmadan yeni bir kardeş kavgası peyda oldu. Son 15 sene içinde toplumun her kesiminden toplam 150 ila 200 bin arasında insan öldü. Bu arada en az 125 bin okumuş insan Cezayir’i terk etti. Yurtdışına gidenlerin 45 bini, üniversite mezunu, yetişmiş kişilerdi.