Hazırlayanlarınca ve Bush yönetimince yeni anayasa “Iraklıların kendi elleriyle yaptıkları ilk ve en demokratik anayasa” olarak takdim edilse de, söz konusu metnin, tüm Iraklılar yerine Şii-Kürt uzlaşmasını temsil ettiği ortada.

         Sünniler, kendilerini Irak’ın zenginliklerinden alıkoyacağı, siyaseten etkisiz kılacağı ve marjinal bir federasyon haline getireceği için söz konusu anayasaya karşı çıkıyor. Anayasa metninin parlamentoda her hangi bir sorunla karşılaşmasa bile, 15 Ekim’de yapılacak halk oylamasında reddedilmesi kesin gibi. Çünkü yeni anayasanın iptali için 18 vilayetten en az üçünde üçte iki (2/3) seçmen çoğunluğu tarafından reddedilmesi yeterli. Şimdiden seçimlere hazırlanan Sünni kanaat önderleri, en az dört vilayette Sünni çoğunluk olduğunu ve yeni anayasa taslağının reddedileceğini söylüyorlar.

         Uzun pazarlıklara yol açan üç önemli konu hakkında anayasa şu ifadeleri getiriyor: Federalizm: “Irak, cumhuriyetçi, federal, demokratik ve çoğulcu bir rejimdir. Irak, çok uluslu, çok dinli ve çok kültürlü bir ülkedir. Irak, İslam dünyasının bir parçasıdır ve Iraklı Araplar Arap dünyasının bir parçasıdır... Anayasa, Kürtlerin önceden sahip olduğu özerk bölgeyi kabul eder... Federalizm konusu Aralık ayında yeni meclisin oluşturulmasından altı ay sonra görüşülecektir.”

         İslam’ın devletteki rolü: “Devletin dini İslam’dır ve İslam yasamanın önemli kaynağıdır.”

         Doğal kaynakların paylaşımı: “Petrol ve doğalgaz, bütün Irak halkınındır. Pertol ve gaz gelirleri bölgelerin nüfuslarıyla orantılı bir şekilde eşit olarak dağıtılacaktır.”

         Federasyon hakkındaki ifadeler, parçalanmayı önleyici ek maddeler konmadığı için Irak’ın toprak bütünlüğünü korumaktan uzak olduğundan sadece Sünnileri değil, Irak’a komşu olan ve sınırları içinde Kürt nüfus barındıran tüm ülkeleri rahatsız ediyor. Irak’ın Arap kimliğinin reddedilmesi Arap Birliği Örgütü’nün etkisini azaltırken, İslam’ın yasama konusunda kaynaklardan sadece biri olarak kabul edilmesi, ülkede ciddi bir laikleşme sürecini başlatması, yine sadece Sünnileri değil, dindar Şii kesimleri de kışkırtacaktır. Doğal kaynaklar konusunda varılan uzlaşma ise bölgesel nüfusa gönderme yapılarak Kerkük petrollerinin Kürt bölgesine, güneydeki petrol gelirlerinin ise Şii bölgelerine ağırlıklı harcanacağını ifade ettiğinden şimdiden Sünni federasyonun fakirliğe mahkum edildiğinin göstergesi gibi.

            Günde ortalama 70 şiddet olayının yaşandığı Irak’ta yeni anayasanın Sünni hoşnutsuzluk sebebiyle sükunet yerine yeni bir şiddet dalgası getirmekle kalmayıp, anayasal sürecin kendileri için daha tehlikeli olmaya başladığını düşünen çevre ülkeleri de daha fazla müdahil olmaya zorladığı gözleniyor.