Index arrow Düşünce Gündem arrow Sayı 42

DÜNYA GÜNDEMİ; GÜNEYDOĞU ASYA: Filipinler'de ezilen bir halk: Bangsamorolar PDF Yazdır E-posta
Yazar Abhoud Syed M. Lingga   
Çoğunluk tarafından ayrımcılığa uğradıkları ve hükümetten baskı gördükleri için Morolular kendilerini adaletsizlik ve zulümden kurtarmak adına bir özgürlük hareketi organize ettiler. 1960’ların sonlarında başlayan mücadele hâlâ devam ediyor.

Halkı ağırlıklı olarak Hıristiyan olan Filipinler’de Müslümanlar azınlıkta bulunuyor. Müslümanların nüfusu 88 milyonluk toplam nüfus içinde %5 ila %10 arasında değişiyor. Çoğunlukla ülkenin güneyinde yerleşen ve 13 etnik gruptan oluşan yerel Müslüman halkın yanında, ülkenin orta ve kuzey bölümlerinde sonradan Müslüman olmuş on binlerce insan  bulunuyor.
Güneydeki Müslümanlar kendilerini Bangsamoro olarak adlandırmaktadırlar. Bu isim onlara Mindanao halkının Kuzey Afrika Müslümanları ile aynı din ve yaşam biçimine sahip olduğunu keşfeden İspanyol sömürgecilerin verdikleri “moro” kelimesinden türetilmiştir. Malayca bir kelime olan bangsa “ulus” anlamına gelmektedir. Müslümanların ayrı bir ulus olduklarını belirtmek için bu kelime ön ek olarak kullanılmaktadır.
İspanyol sömürgeciler Filipinler’e ulaştığında Müslümanlar kendi devlet ve hükümetlerini kurmuşlardı. İspanyollar asırlarca Müslüman devletleri ele geçirmeye teşebbüs etmişler ancak bunu hiçbir zaman başaramamışlardır. Bangsamoro sultanlıkları, organize deniz kuvvetleri ve orduları ile Bangsamoro sınırlarını savunmayı, böylece bağımsızlıklarını muhafaza etmeyi başardılar.
1946’ya gelindiğinde Bangsamoro toprakları halk mutabakatı olmaksızın Filipinler Cumhuriyeti’nin sınırları içerisine dahil edildi. Bangsamoro halkı bu tarihten itibaren, Filipin hükümetinin yaptığı ayrımcılığa ve zulme maruz kaldı. Bangsamoroluların temel şikayetlerinden bazıları aşağıda belirtiliyor:
1. Hıristiyan çoğunluk, araştırmaların da gösterdiği üzere, Müslümanlara karşı önyargılı davranmakta. Bu önyargılar Bangsamoro halkının istihdam, eğitim, yerleşim ve iş imkanlarından faydalanamamalarına sebep olmakta.
Filipinler İnsani Gelişim 2005 Raporu, Filipinlilerin büyük bir çoğunluğunun (%33 ila 39 arası) Müslümanlara karşı önyargılı olduğunu ortaya koymakta. Rapora göre Müslümanlar en fazla istihdam alanında sıkıntı yaşamakta. İş veren durumundaki Hıristiyan halkın %46’sı işçi olarak Hıristiyan erkekleri, %40’ı da ev işlerinde yardımcı olarak Hıristiyan kadınları tercih etmekte. Hıristiyanların sadece %4’ü Müslüman erkek işçi ve %7’si de Müslüman kadın yardımcı tercih etmekte. Araştırmaya göre, Hıristiyanların çoğunluğu Müslümanları komşu olarak dahi kabul etmemekte, hatta Metro Manila bölgesinde halkın %57’si daha yüksek kira bedeli ödemeyi, Müslüman grupların yerleşim yerlerine yakın olmaya tercih etmekte.
2. Hükümet politikaları ve programları yüzünden Bangsamoro halkı topraklarının büyük bir kısmını kaybetmiş ve kendi anayurtlarında azınlık haline gelmiş durumda.
20. yüzyılın başlarında Filipin hükümeti Mindanao bölgesinin tamamını yerleşime ve yatırımlara açtı. Böylece, Filipin Komisyonu 1903’te, yerel liderler tarafından halka dağıtılmış olan topraklara ait hakları geçersiz ilan etti ve sonraki yıllarda hükümet, Bangsamoro’ya ve Mindanao’nun diğer yerli halklarına ayrımcılık yapan ama Filipinli yerleşimcilerin ve ekonomik kuruluşların lehine olan kamu arazisi kanunlarını hayata geçirdi. Kraliyet doktrinine dayalı kamu arazisi kanunlarının yürürlüğe girmesi, sömürgeleşmiş kuzeyli-Filipinli seçkinlerin değerli arazileri satın alması veya kiralaması için bir fırsat olduğu gibi, Müslümanların sahibi olduğu geleneksel arazileri yasal veya sistemli olarak gasp etmelerine de olanak sağladı.
Toprak mülkiyeti konusunda Müslümanlar ve yerli halka karşı yapılan ayrımcılık, Filipin kamu arazisi kanunlarına göre insanların ve ekonomik kurumların sahip olabileceği alanları hektar üzerinden gösteren aşağıdaki tabloda açıkça görülmektedir.
                         
                                        İzin verilen miktar (hektar)
Yıl        Hıristiyan yerleşimciler için        Hıristiyan olmayanlar için               Kurumlar için
                                                        (Morolular ve diğer yerli kabileler)     
1903    16                                          (düzenleme yapılmamış)                1,024
1919    24                                            10                                              1,024
1936    16                                            4                                                1,024

1954’te Ulusal İskan ve Islah İdaresi (NARRA) kurulmuştur. Buna göre 1954’ten 1958’e kadar yaklaşık 23,400 Filipinli Hıristiyan aile Cotabato’ya yerleştirilmiştir.
3. Hükümet, Bangsamoro halkına temel hizmetleri götürmek ve gerekli ilerlemeyi sağlamak açısından başarılı olamamıştır. Ülkede yoksulluğun en fazla olduğu yerler Müslümanların çoğunlukta bulunduğu bölgelerdi. 2000 yılında yoksulluk oranı ülke genelinde  %33.7 iken bu oran Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi’nde (ARMM) %66 idi. 1997 yılı verilerine göre %57.3 olarak belirlenen yoksulluk oranı 2000 yılında yaklaşık 9 puan daha artmıştır. 2000 yılında, ülke genelinde %16.7 olan açlık sınırının altında bulunan aile sayısı ARMM bölgesinde %33.5 oranla en yüksek değerde bulunuyordu.  Bölgede ortalama yaşam süresinin kadınlarda ortalama 59, erkeklerde ise 55-56 olduğu tespit edilmişti.
4. Hükümet, Bangsamoro halkının güven içinde yaşamasını sağlama ve mal varlıklarını koruma konusunda da başarısız olmuştur; Müslümanların katledildiği, mallarının tahrip edildiği olaylar kayıtlara geçmiştir. Filipinler hükümeti Müslümanların güvenliğini sağlayamadığı gibi onlara adaletli bir şekilde de davranmamıştır. İnsan hakları ihlalleri vakalarının çoğunda hiçbir ciddi soruşturma yürütülmemiş ve sorumlular bulunamamıştır. Örneğin, aşağıda değinilen ve Bangsamoro halkına karşı yapılan insan hakları ihlallerinin sadece bir kısmını teşkil eden olaylar 30 yıl önce meydana gelmiş ancak hiçbir soruşturma açılmamış ve sorumlular bulunamamıştır.

 17 Mart 1968’de, Corregidor Adası’nda eğitim kampında bulunan Müslüman askerlerin kaybolduğu bildirildi.
 21 Aralık 1970’te, üç Müslüman öldürüldü ve Datu Piang\Cotabato yerel idaresine bağlı Ahan, Limpugo ve Montid’de 147 ev kundaklandı.
 19 Ocak 1971’de, Cotabota’da Alamada yerel idaresinde 73 Müslüman öldürüldü.
 19 Haziran 1971’de, Carmen Cotabato’da bir camide 70 Müslüman öldürüldü, 17 Müslüman da yaralandı.
 1971 yılında 6 Nisan’dan 22 Temmuz’a kadar Müslümanlara ait
    Cotabato\Carmen’de 55 ev
    Cotabato\Pikit’te 18 ev
    Cotabato\Kidapawan’da 25 ev
    Cotabato\Buldon’da 22 ev
    Lanao del Sur\Wao’da 52 ev yakıldı.
8 Eylül 1971’de, Lanao del Norte’de Sapad yerel idaresinde, 10 Müslüman öldürüldü.
24 Ekim 1971’de, Lanao del Notre, Magsaysay’da 66 Müslüman öldürüldü.

Çoğunluk tarafından ayrımcılığa uğradıkları ve hükümetten baskı gördükleri için Bangsamorolular kendilerini adaletsizlik ve zulümden kurtarmak adına bir özgürlük hareketi organize ettiler. 1960’ların sonlarında başlayan mücadeleleri hâlâ devam ediyor.
 
47. Sayı Sunuş
Hak, insana belli bir yaşa ulaştığında verilmez. Her insan, yaşına, cinsiyetine, ırkına, rengine bakılmaksızın temel insan haklarına sahiptir. Oysa bugün dünya üzerinde milyonlarca çocuk ne çocuk olduğunun ne de herhangi bir hakkı olduğunun bilincinde. Temel insan haklar...
Kısa kısa
Afganistan’da sivil ölümleri artıyor İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) tarafından eylül ayında yayımlanan raporda, 2008 yılında, Afganistan’da, ABD ve NATO’nun hava saldırıları sonucu gerçekleşen sivil kayıpların geçtiğimiz...
DÜNYA GÜNDEMİ: ORTA AMERİKA: Karayip Köle Ayaklanmalarından Haiti devrimine -Başarının Başağrısı-
Cenevizli gemici Kristof Kolomb, 3 Ağustos 1492’de Santa Maria, Pinta ve Nina gemilerine aldığı 39 tayfasıyla Atlantik’in karanlık sularına doğru açıldı. Hispaniola adını verdikleri, bugün Haiti ve Dominik Cumhuriyeti’nin ortaklaşa paylaştığı ada, yerlilerle ilk karşıla...
DÜNYA GÜNDEMİ: ORTADOĞU Kudüs'te kritik dönemeç
1967 yılında işgal ettiği Kudüs’ün demografik ve fiziki yapısında aradan geçen 40 yıl içinde büyük değişiklik yapan ve kenti ebedi başkenti ilan eden İsrail, bu yöndeki çabalarında yeni bir aşamaya geçti. Bu aşama, yasal kurumları kapatmaya ...
DÜNYA GÜNDEMİ: GÜNEYDOĞU ASYA; Moro'da bitmeyen savaş
Güneydoğu Asya’da Çin Denizi ile Büyük Okyanus arasında yer alan Mindanao, Sulu, Palavan, Basilan ve Tavi Tavi adaları, İslam’ın bölgede uzun yıllardır yaşandığı coğrafyalardır. Bölgenin Müslüman halkı için kullanılan Moro ismi, Katolik İs...
DÜNYA GÜNDEMİ: Afrika'da kronik açlığın temel sebepleri
Afrika, 1980’li yıllarda kıtada yaşanan büyük kuraklık ve buna bağlı sebeplerden kaynaklanan toplu ölümlerle dünya kamuoyunun gündeminde yer almaya başladı. Bu yıllardan sonra da dönem dönem -bazen yoğun bir şekilde- kıtadaki kuraklık, açlık, bula...
DÜNYA GÜNDEMİ: AVRUPA ; Almanya'da Vatandaşlığa Kabul Testi
Almanya, II. Dünya Savaşı’ndan sonra çok sayıda işçi göçü almasına rağmen, vatandaşlık yasasında uzun süre bir değişiklik yapmadı. Hep, gelen işçilerin bir gün geri döneceklerini varsaydı. Geri dönüşün olmayacağını &ccedi...
DÜNYA GÜNDEMİ: Kafkasya'daki savaşla kırılan fay hatları
Tarihi ya deliler yazıyor ya da dahiler. Ama maalesef Kafkasya’nın nasibine hep deliler düşüyor. Güney Osetya’ya saldırı ile patlak veren son savaş, uluslararası düzene yeni bir şekil verme potansiyeline sahip olsa da ardındakinin dahi olduğunu düşünmek deli...
DÜNYA GÜNDEMİ: GÜNEY ASYA; Siyaset rayına oturdu, sorunlar büyüyor
18 Ağustos 2008 günü Pervez Müşerref, televizyondan yayınlanan konuşmasında istifasını ilan etti. 1999’da kansız bir darbe ile dönemin başbakanı Nevaz Şerif’i devirmiş ve tüm dizginleri eline almıştı. ...
DOSYA: Çocuk korunmasının tarihsel gelişimi
Çocuk hakları, dünya üzerindeki tüm çocukların doğuştan sahip olduğu eğitim, sağlık, barınma haklarının ve fiziksel, duygusal ya da cinsel sömürüye karşı korunma gibi haklarının kanunlarla korunmasıdır. ...
DOSYA: Küresel ölçekte çocuk istismarı ve hukuki yetersizlik
Çocuk istismarı konusunda çok fazla tanım yapılabilse de en kapsamlı tanım, 1985 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından konunun uzmanları tarafından yapılan tanımdır: ...
DOSYA: Çocuk istismarı ve ihmali: Türkiye ve dünyada durum
Çocuk istismarı; çocuğun sağlığını, fizik gelişimini, psikososyal gelişimini olumsuz yönde etkileyen, kendisine bakmakla yükümlü kişi veya kişiler tarafından zarar verici, kaza dışı ve önlenebilir bir davranışa maruz kalmasıdır. ...
ADANMIŞ HAYATLAR: Bilge Kral Aliya İzzetbegoviç
1925 yılında Bosanska Kruba şehrinde doğan Aliya İzzetbegoviç Saraybosna’da büyüdü. 1943 yılında Alman Erkek Lisesi’ni bitiren Aliya II. Dünya Savaşı boyunca faşist ideolojiye, daha sonra ise komünist ideoloji ve uygulamalarına karşı çıkarak Mladi M...
İSLAM COĞRAFYASI: İhtilaller ülkesi Moritanya
Ülkemizde çok az bilinen Moritanya, resmi adıyla Moritanya İslam Cumhuriyeti, bir Kuzeybatı Afrika ülkesidir. Batısında Atlas Okyanusu, güneybatısında Senegal, güneydoğu ve doğusunda Mali, kuzeydoğusunda Cezayir, kuzeyinde ise Batı Sahra yer alır. Yüzölç&...

Sayı 47

DOSYA: Çocuk istismarı ve ihmali: Türkiye ve dünyada durum
Çocuk istismarı; çocuğun sağlığını, fizik gelişimini, psikososyal gelişimini olumsuz yönde etkileyen, kendisine bakmakla yükümlü kişi veya kişile...

DÜNYA GÜNDEMİ: Kafkasya'daki savaşla kırılan fay hatları
Tarihi ya deliler yazıyor ya da dahiler. Ama maalesef Kafkasya’nın nasibine hep deliler düşüyor. Güney Osetya’ya saldırı ile patlak veren son savaş, ulu...

DÜNYA GÜNDEMİ: ORTADOĞU Kudüs'te kritik dönemeç
1967 yılında işgal ettiği Kudüs’ün demografik ve fiziki yapısında aradan geçen 40 yıl içinde büyük değişiklik yapan ve kenti ebedi başkenti...

DÜNYA GÜNDEMİ: GÜNEYDOĞU ASYA; Moro'da bitmeyen savaş
Güneydoğu Asya’da Çin Denizi ile Büyük Okyanus arasında yer alan Mindanao, Sulu, Palavan, Basilan ve Tavi Tavi adaları, İslam’ın bölgede uzu...

ADANMIŞ HAYATLAR: Bilge Kral Aliya İzzetbegoviç
1925 yılında Bosanska Kruba şehrinde doğan Aliya İzzetbegoviç Saraybosna’da büyüdü. 1943 yılında Alman Erkek Lisesi’ni bitiren Aliya II. Dün...

Kısa kısa
Afganistan’da sivil ölümleri artıyor
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) tarafından eylül ayında yayımlanan ...

DOSYA: Çocuk korunmasının tarihsel gelişimi
Çocuk hakları, dünya üzerindeki tüm çocukların doğuştan sahip olduğu eğitim, sağlık, barınma haklarının ve fiziksel, duygusal ya da cinsel sömürüye karşı ko...