|
DÜNYA GÜNDEMİ: ORTA ASYA, Doğu Türkistan Müslümanları Çin baskısı altında |
|
|
|
|
Yazar A.Faruk Ünsal
|
Çin’de yaşayan Müslümanların sayısına ilişkin resmi istatistik verilerinin sıhhatinden kuşku duymamak için hiçbir nedenin olmaması, bölgeye dönük uzun vadeli bir yaklaşım oluşturulabilmesi için gerçekçi bir öngörüde bulunmaya engel değildir. Çin’in batısında yer alan ve yine Çin tarafından Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak adlandırılan Doğu Türkistan’da (Sincan’ın Çince’deki anlamı yeni fethedilmiş topraklar demektir) 30 milyon kadar Türk kökenli Müslüman (Uygur); Pekin, civarı ve daha doğusunda da 100 milyon kadar Çin kökenli Müslüman (Hui) yaşamaktadır. Yani Doğu Türkistan ve Çin’deki Müslüman nüfus yaklaşık 130-150 milyon civarındadır. Çin ise gerek Doğu Türkistan’da gerekse Çin’de yaşayan Müslüman nüfusun sayısını olduğundan az gösterme çabasındadır. Zira tek çocuk sahibi olma kuralına, özellikle Uygurlar, genelde de Müslümanlar pek riayet etmemekte, gerek ceza ödemek ve rüşvet vermek suretiyle gerekse de çocuklarını kayıt ettirmemek suretiyle nüfuslarını planlanandan fazla tutmaktadırlar.
19. yüzyıl sonlarına kadar Çin saldırıları ve boyunduruğuna maruz kalan, buna rağmen şu veya bu şekilde kendi kimliğiyle yaşamış olan Şarki Türkistan, 20. yüzyılda da iki başarısız bağımsızlık deneyiminden (1933 ve 1944) sonuç alamamış ve nihayet mevcut duruma tahammül etmek zorunda kalmıştır. Çin devleti açısından Uygurların durumu, sadece Müslüman olmalarından değil tarihi bağımsızlık iddiaları ve bu konudaki ayrılıkçı sabıkaları (!) nedeniyle de ayrı bir dikkati gerektirir hal almıştır. Uygurların Çinlilerle yaptıkları tarihi mücadelelerde Huilerden bekledikleri desteği görememiş olmaları, iki Hanefi Müslüman topluluk arasında kırgınlıkların ve güvensizliklerin oluşmasına sebep olmuş ve bu süreç Uygurlarda “negatif milliyetçilik” eğiliminin oluşmasına yol açmıştır.
İslam dünyasına açılma kapısı olarak Türkiye’yi gören Uygurların Türkiye’ye geldiklerinde daha çok milliyetçi (!) çevrelerle irtibat kurmaları da, negatif milliyetçiliğin gelişmesinde ve pekişmesinde ayrıca etken olmuştur. Uygurlara nispetle İslam dünyası ile ilişki kurma beceresi düşük olan Huiler, kendi yurttaşları olan Uygurlarla da iyi ilişki kuramadıkları için kendilerine has bir Müslümanlık geliştirmişlerdir. Bu kopukluktan beslenerek ortaya çıkma emaresi gösteren “Çin tipi Müslümanlık”, tam da Çin kültürünün yabancı kültürlerle hesaplaşma üslubu olan “direnmek ve karşı çıkmak yerine içine alarak absorbe etmek ve dönüştürüp kendine benzetmek” düsturuna uygun düşmektedir. Gelinen bu noktada, mezarlıklarını bile ayıran iki topluluk, bir araya gelip beraberlik inşa edeceklerine birbirlerinden ayrılıp aralarına duvar inşa etmişlerdir. Uygur-Hui kopukluğu nedeniyle, Uygur Türkleriyle irtibatını soydaşları Huiler aracılığıyla yürütme meylinde olan Çin hükümetinin, Uygurlarla iyi ilişkiler kurması mümkün olmamakta ve Uygurlar için bölgelerinde yaşamanın siyasi ve sosyal maliyeti artmaktadır.
Bu iki Müslüman halk arasındaki irtibatsızlık, belki her iki tarafın sorumluluklarına uygun davranabilmelerine engel olmaktadır ama bunu aşmanın vebali de Uygurlarla ya da bir başka deyişle Çin’deki Müslümanlarla en kolay ilişki kurabilecek olan Türkiye’ye düşer. Çin’in mevcut yasal mevzuatı özel okullaşmaya veya dernek kurmaya izin vermediği için özel okul açılabilmesi mümkün değildir. Türkiye’den Çin’deki üniversitelere öğrenci göndermenin de pratik bir yararından bahsedilemez. Şimdiye kadar benimsenen, Uygur öğrencilerin Türkiye’ye getirilmeleri, bir yöntem olarak sürdürülmeye devam ettirilmelidir. Bu öğrencilerin gelmeleriyle Türkiye Türkçesi’nin yaygınlaşması ve böylelikle Türkçe yayınlanan birçok telif ve tercümenin Uygur dünyasında okunmasının sağlanması, dahası “milliyet ötesi veya uluslar üstü kardeşlik anlayışı”nın yaygınlaştırılması mümkün olacaktır. Uygurca-Türkçe sözlüklerin ve mukayeseli dilbilgisi kitaplarının bastırılması da ayrıca bu kültürel köprünün temelini oluşturan önemli araçlardan olacaktır. Bütün bunlardan daha önemlisi ise Hui öğrencilerin Türkiye’ye getirtilerek özellikle ilahiyat eğitimi görmelerinin sağlanmasıdır. Böylelikle İslam toplumunun ücrasında kalmış olan bu parçası, İslam dünyasıyla geç kalmış entegrasyonunu sağlamış ve kendilerini geri kalanlarımıza yabancılaştıran “sui generis” bir Müslümanlık anlayışı geliştirmelerinin önüne geçilmiş olur.
 Doğu Türkistan Müslümanları her gün yeni bir yasakla karşılaşıyorlar. Son günlerde, Müslümanların camiye girişlerini engellemek için cami girişlerine yukarıdaki fotoğrafta görülen ikaz tabelaları yerleştirildi. Tabelada yazan ifadelerin anlamı ise şöyle:
“Aşağıdaki kişilerin mescide girip dini faaliyette bulunmaları yasaktır:
1- Partiye girmeye namzet öğrenciler,
2- Devlet memurları, işçiler ile emekliler ve izne ayrılmış olanlar,
3- 18 yaş altındakiler,
4- Kent yöneticileri ve memurları,
5- Kadınlar.”
|
|
Sayı 44
SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Fuat ÖzdoğruDünyada mülteci hareketleri, Türkiye'nin konumu ve mültecilerin karşılaştıkları sorunlar
Dünyadaki mülteci hareketleri, mültecilerin karşılaştıkları sorunlar ve Tür... SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Michel Gaude*Değerli Konuklar,
İHH İnsani Yardım Vakfı’nın
düzenlediği, mültecilerin kötü yaşam koşulları üzerine görüşlerimi
sunacağım konferansa katılmak benim için büyük bir onur... SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Av. Abdulhalim Yılmaz*Türkiye’de mültecilerin hukuki sorunlarının çözülmesi ve STK’ların rolü
Günümüzde sığınma sebepleri daha çok siyasi nitelikteki “zulüm” kaynaklı olsa da; önümüz... 44. Sayı SunuşDeğerli okurlar,
İHH İnsani Yardım Vakfı’nın, faaliyetlerinin önemli bir kısmının hasredildiği mülteciler; yaşadığımız dünyanın karşı karşıya kaldığı en temel insani mese... SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Av. Bülent Yıldırım*Av. Bülent Yıldırım
Mültecilik konusunun, mültecilerin yaşadıkları sorunların ve bu sorunlar için üretilecek çözüm önerilerinin tartışılacağı sempozyumumuza hoş geldiniz. Tarih... SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Ahmet Emin Dağ*İHH üç kıtada mültecilerin yanında
Mülteci kampları, çoğu ülkede başlangıçta mağdurların sığınağı olurken, bir süre sonra onların hayatını sınırlayan birer hapishaneye dönüşüyo... SEMPOZYUM TEBLİĞLERİ: Prof. Dr. Ahmet Yamanİslam kaynaklarında ve geleneğinde mültecilik algısı
İslam geleneğine göre mülteciler, sığındıkları toplumun asli üyesi sayılırlar. Mültecilerin can ve mal dokunulmazlığı başt...
|
