|
İSLAM COĞRAFYASI: Güney Asya'da ezik bir Müslüman Halk: ARAKANLILAR |
|
|
|
|
Yazar Aslıhan Akman
|
 Burma yönetiminin sistematik baskılarına maruz kalan Arakan Müslümanları, yerlerinden edilerek iltica etmeye zorlanıyor. Halihazırda binlerce Arakanlı, yasal mülteci statüsü olmadan Bangladeş’teki kamplarda, bataklık içerisinde yaşam mücadelesi veriyor.
Arakan, kısa bir süre öncesine kadar Burma olarak anılan, Myanmar sınırları içerisinde bulunan bir bölge olarak bilinir. Kendi içerisinde beş bölgeye ayrılmıştır: Sitve, Maungdav, Buthidaung, Kyaukpru ve Thandve. Kaynaklarda "Rakhin Devleti" olarak da anılır. Rakhin tabiri, Arakan’da yaşayan Budistler için kullanılmaktadır. Bölgenin bu isimle anılması, bu bölgede yaşayan ve kendilerini "Rohingya" olarak adlandıran Müslüman nüfusu göz ardı etmektedir. Myanmar nüfusunun %68’ini Burmalılar, %9’unu Şanlar, %7’sini Karenler, %4’ünü Budist Rakhinler, kalan %5’ini ise içinde Arakanlı Müslümanların, yani Rohingyaların oluşturduğu diğer etnik gruplar oluşturmaktadır. Arakanlı Müslümanlar, Myanmar askeri cuntası tarafından en çok baskı yapılan gruplardandır. Arakanlı Müslümanların sayısı dört-beş milyon civarındadır; ancak bu sayının yaklaşık yarısı, Myanmar dışındaki ülkelerde çok ağır koşullarda mülteci statüleri dahi olmaksızın yaşam mücadelesi vermektedir. Arakanlı Budistlerin, yani Rakhinlerin sayısı ise bir milyon civarındadır. Müslüman nüfusunun çoğunluğu oluşturmasına rağmen, Myanmar’daki cunta yönetiminin baskıcı politikaları ve uluslararası toplumun bölgedeki Müslümanları görmezden gelmesi sonucunda, Arakanlı Müslümanların varlığı hiçe sayılmakta, sorunları görmezden gelinmektedir.
Bağımsız Arakan’dan cunta baskısına
 Bangladeş-Burma sınırında kuzey güney doğrultusunda uzanan 50.000 km2’lik bir alanı kaplayan Arakan, köklü bir tarihi mirasa sahiptir. Arakan’ın bilinen geçmişi, milattan önce üçüncü yüzyıla kadar uzanır. Milattan sonra birinci yüzyılda Dhanyavadi Krallığı, üçüncü yüzyılda ise Vesali Krallığı kurulmuştur. Bölgede İslam’ın yayılması ise sekizinci yüzyıldan itibaren bölgeye gelen Müslüman tüccarlar ve dervişler vasıtasıyla olmuştur. Sırasıyla Vesali, Lemro ve Mrauk U hanedanları tarafından yönetilen Arakan, en parlak dönemini bir İslam krallığı olan ve 1434-1734 yılları arasında hüküm süren Mrauk U döneminde yaşamıştır. Mrauk U döneminden önceki beş yüzyılda Arakan Budizm için kutsal bir bölge haline gelmiştir. Mrauk U döneminde ise Arakan’da iki ana din olan Budizm ve İslamiyet yan yana gelişme göstermiştir. Ancak bu durum, Arakanlı Müslümanlar ile Budistler arasında ortaya çıkmakta olan düşmanlığın önüne geçememiştir. Bugün Myanmar yönetimi, çoğu kez Arakanlı Budistleri Müslümanlara karşı kışkırtmakta ve bu durum özellikle Müslüman Arakanlıları baskı altında tutmaktadır.
Mrauk U döneminin kapanması ve Güney Asya’da sömürgeciliğin başlaması, Arakan’ın tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Mrauk U döneminde Portekizliler Arakan’da kısa bir süre varlık göstermişler, ardından 1784 yılında bölge, Burmalıların hakimiyetine girmiştir. Hindistan’da İngiltere hakimiyetinin başlamasıyla Arakan da bu durumdan etkilenmiştir. Burma, başka bazı bölgeler ile birlikte 1826’da Arakan’ı da İngiltere hakimiyetine bırakmıştır. Burma ve Arakan, 1937’de İngiltere yönetimindeki Hindistan’dan ayrılmış, Arakan Burma sınırlarına dahil olmuştur. Burma’nın 1948’deki bağımsızlığıyla birlikte Arakan ülkenin idari bölümlerinden biri haline gelmiştir.
Rohingyalar: Anavatanlarındaki yabancılar
 Arakan’daki Burma hakimiyeti, Rohingyalar için hak ihlalleri ile dolu bir dönemi de beraberinde getirmiştir. Müslümanlara karşı ilk ayaklanma 1938’de meydana gelmiş; binlerce Müslüman öldürülmüş, 500 binden fazla Müslüman ise bölgeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Japonların 1939’da Burma’yı işgali ve Japonlarla İngilizler arasındaki mücadele esnasında Budistler Arakanlı Müslümanlara karşı düşmanca tavırlarını sürdürmüş ve 1942’de Müslümanlara yönelik büyük bir katliam gerçekleştirilmiştir. Katliam sonucunda 100 bin Müslüman hayatını kaybetmiştir. Burma’da 1962’de gerçekleşen darbe ile Arakanlı Müslümanların durumu daha da kötüleşmiştir. O güne kadar Rohingyaların elinde bulunan pek çok işletme kamulaştırılarak Müslümanlar ekonomik yönden güçsüz bırakılmıştır. Devlet kontrolündeki medya da Rohingyaları yabancılar olarak göstermeye çalışmıştır. Arakan’da devlet kademelerinde bulunan Müslümanlar görevlerinden alınarak yerlerine Budistler yerleştirilmiştir. Bu dönemde Rohingyalar askeri yönetim altında sorgusuz tutuklanma, işkence gibi pek çok insan hakları ihlallerine maruz kalmışlardır. Müslümanların cemaatle namaz kılmak, kurban kesmek gibi ibadetlerini yapmaları dahi yasaklanmıştır. Rohingyaların yaşadığı bir diğer acı olay da 1978’deki Kral Dragon Operasyonu’dur. Rohingyalara gözdağı vererek bölgeden ayrılmalarını hedefleyen operasyon kapsamında çok kadın, erkek, yaşlı pek çok Müslüman’a işkence yapıldığı, birçoğunun da hapse atıldığı ya da öldürüldüğü bilinmektedir. Olaylar sonunda 300 bini aşkın kişiden oluşan bir mülteci akını Bangladeş’e sığınmıştır. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Kurumu (BMMYK)’nun Rohingyalara mülteci statüsü vermesinin ardından 200 bin kadar Rohingya 1979’da Arakan’a geri dönebilmiş, 40 bin kişi ise mülteci kamplarında hayatını kaybetmiştir.
1982’de çıkarılan Yeni Vatandaşlık Kanunu ile Rohingyalar "ulusallar" kategorisinin dışında bırakılarak kendi topraklarında yabancı unsur olarak gösterilmişlerdir. Rohingyalar bugün hala vatandaş statüsüne sahip değillerdir. Rohingyaların doğdukları ülkenin vatandaşı olma hakları ellerinden alınarak en temel insan haklarından biri ihlal edilmektedir. Bu dönemde devlet, Müslümanlara karşı ayaklanmalara açıkça destek vermiştir. Rohingyaların Burma’nın başka bölgelerine geçmesi engellenmiş, ancak özellikle Kuzey Arakan’da Rohingyalar zorla evlerinden çıkarılmış, zorunlu işçi olarak çalıştırılmış, işkenceye maruz kalmışlardır. Yüzlerce yıllık camilere zarar verilmiş, Kuzey Arakan’ın her köşesine Budist tapınaklar inşa edilmiştir. Rohingyaların boşalttıkları yerlere Budistler yerleştirilmiş, pek çok Rohingya
Arakan dışına göç etmek zorunda kalmıştır.
Bugün Arakan’da yaşayan Rohingyalar hayatlarını son derece zor koşullar altında sürdürmektedirler. Myanmar askeri yönetimi, Arakanlı Budistleri Müslümanlara karşı her fırsatta kışkırtmakta, Müslümanlara karşı sistematik bir baskı uygulamaktadır. Bu baskıların başında; Müslümanların yerlerinden edilerek yerlerine Budistlerin yerleştirilmesi, Müslümanların mal ve mülklerine el konması, çeşitli işlerde zorla çalıştırılması, camilerin kapatılması ve yeni camilerin yapımına izin verilmemesi, Müslümanların seyahat özgürlüklerinin engellenmesi gelmektedir. Budistlerin Müslümanlara karşı kışkırtılmaları sonucunda da pek çok şiddet olayı yaşanmaktadır. Müslümanların evlenmeleri dahi engellenmektedir. Müslümanlar evlilik izni alabilmek için uzun süre beklemekte ve yüksek vergiler ödemek zorunda kalmaktadırlar. Pek çok çift, evlenebilmek için Bangladeş’e gitmek zorunda kalmaktadırlar.
Mültecilik: Geçici mi, kalıcı mı?
Askeri yönetimin (SLORC) baskıları nedeniyle doğdukları toprakları terk etmek zorunda kalan Rohingyalar, sığındıkları ülkelerde mülteci olarak yaşamaktadırlar. Bir kısmı mültecilik statüsüne dahi sahip değildir. Arakanlı Müslümanların yoğun olarak sığındıkları ülkelerin başında Bangladeş gelmektedir. Yaklaşık 300 bin Rohingya, 1991-92 yıllarında Bangladeş’e göç etmiştir. Bu mültecilerin bir kısmı, takip eden yıllarda Myanmar’a geri gönderilmiştir. Buna rağmen bugün 27 bin mülteci, Bangladeş’te bulunan Nayapara ve Kutupalong kamplarında yaşamaktadır. Bu kamplar, dünyadaki en kötü mülteci kampları olarak bilinmektedir. Bu kamplardaki koşulların iyileştirilmesi için zaman zaman uluslararası toplum harekete geçmekte, ancak girişimler yetersiz kalmaktadır. Örneğin Avrupa Birliği, Aralık 2007’de kamplardaki koşulların iyileştirilmesi için 3,9 milyon avroluk yardım yapmıştır. Ancak, Bangladeş’te mülteci statüsü verilmeyen Rohingyaların sayısının çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir. Bazı kaynaklar bu sayının 600 bine kadar çıktığını öngörmektedir. Bangladeş dışında, Suudi Arabistan’da 500 bin, Pakistan’da 200 bin, Tayland’da 150 bin ve Malezya’da 10 bin Rohingya mültecinin yaşadığı tahmin edilmektedir. Rohingyaların sorunlarının çözümü için Arakan’daki hak ihlallerinin sona ermesi ve Müslümanların ait oldukları topraklara dönmeleri gerekmektedir.
Burmalılaştırılan Rohingya kültürü
Arakanlı Müslümanlar, kurdukları devletle birlikte kadim bir İslam kültürü de oluşturmuşlardır. Hint-Avrupa dil ailesine ait Rohingya dili, Güney Bangladeş’te konuşulan dile oldukça yakındır. Rohingyalar, yazı dilinde 300 yıl kadar Arap alfabesini kullanmışlardır. Arakan krallarının bastırdıkları paraların üzerinde Arap harfleriyle yazılmış sözcükler ve kelime-i şahadet bulunmaktadır. Myanmar’da yaşayan pek çok azınlıkla birlikte Arakanlıların kültürel mirası da Burma milliyetçiliği nedeniyle, Burmalılaştırma politikalarına maruz kalmakta ve yok edilmektedir.
Başta Arakanlı Müslümanlar olmak üzere Burma’da yaşayan Müslümanların kültürü, "Burma kültürüne" yabancı unsurlar olarak görülmektedir. Burmalı Müslümanların isimlerini dahi değiştirmeleri istenmektedir. İslam döneminden kalma tarihi kalıntılar yok edilmekte, yer isimleri değiştirilmektedir. Örneğin Arakan ismi Rakhine Pray, Akyab şehrinin ismi ise Sitve olarak değiştirilmiştir. Rohingyaların kültürel hayatı ve inancı için büyük önem taşıyan ve neredeyse her köşede bulunan camiler ve dini okullar yıkılmakta, yıkılmasalar dahi bahçelerine Budist tapınakları inşa edilmektedir.
Statüsü: Myanmar’a bağlı eyalet
Başkenti: Akyab (Sitve)
Nüfusu: 5.000.000 (2007)
Yüzölçümü: 50.000 km2
Dini: İslam, Budizm
Etnik gruplar: Rakhin, Rohingya, Mro, Khami, Kaman ve Dienet
Doğal kaynakları: Pirinç, kakao, ormancılık, balıkçılık, petrol ve doğalgaz |
|
Sayı 45
İSLAM COĞRAFYASI: Sömürgeden bağımsızlığa CezayirCezayir halkı, tam 130 sene Fransa’ya her ne pahasına olursa olsun boyun eğmemekte direndi ve sonunda 1962 yılında bağımsızlığını elde etti. ... DÜNYA GÜNDEMİ; Çok katilli ve çok ölümlü beynelmilel bir oyun: SrebrenitsaSrebrenitsa’da yaşanan soykırımı önemli kılan hususlar; zamanlama, teorik planlamanın kusursuz işleyişi, uygulamadaki sürat ve yapılanlara BM’nin bizzat eşlik etmesidir.... İKTİBAS; Afrika'da tarım nasıl yok edilir?Afrika’da tarımın bugün içinde bulunduğu durum, büyük şirketlerin çıkarlarına hizmet eden, doktrinlere sıkı sıkıya bağlı ekonomi modellerinin koca bir kıtanın ... ADANMIŞ HAYATLAR: İlim ve mücadele ile taçlanmış bir yaşam, işgalle sonlanan bir ses: Dr. Isam el-Raİslam dünyasının 20. yüzyılda yetiştirdiği entelektüellerden, Iraklı Alimler Birliği Başkanı Dr. Isam el-Ravi, 2006 yılında Bağdat Üniversitesi’ne gitmek üzere evinden a... DÜNYA GÜNDEMİ; Patani: Müslümanca yaşamanın mücadelesiPatani’deki en büyük direniş grubu olan PULO lideri Kebir Abdurrahman Tenvira, Suriye’de 4 Temmuz 2008’de vefat etti.... DOSYA; Irak'ın Sessiz Çığlığı: Irak'a farklı bakmakEski düzen-yeni düzen tartışmaları arasında siyasi polemiklere, stratejik analizlere ve uluslararası güçlerin global pazarlıklarına pek konu olmayan Irak’taki insani ...
|
