|
İSLAM COĞRAFYASI: Enerji devlerinin yeni savaş alanı: Tacikistan |
|
|
|
|
Yazar Erdal Şimşek
|
 ABD’nin Orta Asya enerji kaynaklarını Afganistan ve Pakistan üzerinden Hint Okyanusu’na taşıyarak buradan ülkesine nakletme projesinin akamete uğramasından dolayı gözler Tacikistan’a çevrildi. Ancak, Putin sonrası dönemde ülkede oluşan Rus ağırlığı ve Tacikistan’ın Şangay Birliği’ne üye olması, ABD’nin bu ülkede siyasi hakimiyet sağlamasını oldukça güçleştiriyor.
NAHDA’ya geniş halk desteği
Tacikistan’ın güncel siyasi atmosferine bakacak olursak, muhalefetle temas kurarak ülkede yeniden siyasi krizler çıkarmaya çalışan petrol ve enerji kartellerinin, ülkenin tek siyasi muhalefet hareketi olan İslami Kalkınma Partisi (NAHDA)’nden yüz bulamadığı belirtiliyor. Kırgızistan üzerinden Fergana’da iç karışıklık çıkarmaya çalışan enerji devlerinin burada da istediklerini elde edemedikleri gözleniyor.
Rusya ile ABD’nin nüfuz savaşına sahne olan Tacikistan’da, hükümetin pervasızlığına rağmen, muhalefet oldukça soğukkanlı hareket ediyor. Sadece politik mücadeleyi savunan ve bu konuda taviz vermeyen NAHDA’nın bu tutumu, toplum tarafından da büyük destek almış durumda. İktidarda Rus yanlısı Demokratik Halk Partisi bulunuyor ancak, buna rağmen Tacik toplumu üzerinde en etkili parti NAHDA.
NAHDA liderlerine suikastler
NAHDA’nın toplum nezdindeki popülaritesinin hükümeti ürküttüğü ve suikastlara yönelttiği iddia ediliyor. NAHDA’nın kurucu lideri Abdullah Nuri, teşhis edilemeyen konulmayan bir hastalıkla kısa süre içerisinde öldü. Hareketin teorisyenliğini sürdüren 56 yaşındaki Muhammed Şerif Himmetzade de aynı hastalığa yakalandı. Omuriliğin bel bölgesinde başlayan bu hastalık kısa süre içerisinde kemikleri eritiyor. Tıbbi müdahale yapıldığında ise hastalık yayılıyor. Avrupa’da ve birçok komşu ülkede tedavi arayan Himmetzade, Alman ve İranlı doktorların uyarısı ile hastalığa müdahale etme çabalarından vazgeçerek evinde hasta yatağına çekildi ve öleceği günü bekliyor.
 İç savaşın etkileri halen hissediliyor
Yüz binlerce insanın öldüğü iç savaştan çıkan Tacikistan, yaralarını sarmaya çalışıyor. Ülkede endüstriyel açıdan değer bir gelişme görülmüyor. Yıllık ihracatı bir milyar doların altında olan ülkede kişi başına düşen yıllık milli gelir 400 dolar. Fakirlik had safhada olmasına rağmen insanlar mutlu. Tacikler, binlerce kilometre uzaklıkta olan Türkiye’yi dünyada tek “kardeş ülke” olarak görürken, ülke gençlerinin en önemli hayallerinden biri de İstanbul’u görmek.
Tacik mülteciler
Ülkenin en önemli iç problemi bağımsızlıktan bu yana yaşanan yönetim sorunu ve yüz binlerce Tacik Müslüman’ın Afganistan’a iltica etmesine yol açan gelişmelerdir. Yönetimin mültecileri geri çekmek için yaptığı güven vaatleri inandırıcı olmadı ve halen binlerce Tacik Müslüman Afganistan’da mülteci olarak yaşıyor.
En önemli geçim kaynağı tarım
Diğer Orta Asya cumhuriyetlerinde olduğu gibi Tacikistan’da da ekonomi birinci derecede tarım ve hayvancılığa dayanmakta. Bu sektörlerden elde edilen gelirin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı %37. Ülkede, çalışan nüfusun %43’ü ise tarım ve hayvancılık sektörlerinde istihdam edilmekte. Üretilen tarım ürünlerinin başında pamuk, tahıl, çeşitli meyve ve sebzeler geliyor. Tacikistan’da birçok aile de geçimini ipekçilikle sağlamaktadır.
Nüfusun %60’ı işsiz
Tacikistan nüfusunun %60’a yakını işsiz. Ülkede işgücü oldukça ucuz. Vasıflı işçi aylığı ise, bütün vergiler ve sosyal güvence dahil 100 dolar.
Ezanın yasak olduğu ülke
Nüfusunun %90’ı Müslüman olmasına rağmen, Tacikistan’da ezan yasağı uygulanmakta. Camiler açık ancak, ezan okunmasına müsaade edilmiyor. Ezan yasağı şehir merkezlerinde çok sıkı uygulanırken, bu yasak köylerde aşılabiliyor.
 Türkiye’den bölgeye destek
Tacikistan’daki Türk Büyükelçiliği, ABD elçiliğinden sonra en faal olan dış temsilcilik konumunda. Elçiliğin kısıtlı personeline rağmen yaptığı çalışmalar, Tacik halkını ve hükümetini oldukça memnun ediyor. İHH gibi kurumların Tacikistan’da hayata geçirdiği projeler, bölge insanının yüzünü güldürüyor. Bölgede ağırlıklı olarak sosyal projeleri hayata geçirmeyi hedefleyen İHH İnsani Yardım Vakfı, çok sayıda yetim ve kimsesiz çocuğun bulunduğu ülkede, yetim çocuklar için dönemsel yardımlar yapıyor. İHH, önümüzdeki dönem çalışmalarında da yoksul Tacik halkı için ailelere süt ineği verilerek hayvancılık desteği sunulması, su kuyusu yapımı, cami yapımı, kadınlar için meslek edindirme projeleri ve eğitim projeleri hayata geçirilmesi gibi birçok projeyi desteklemeyi hedefliyor. İHH, her yıl Ramazan ve Kurban dönemlerindeki çalışmalarıyla da Tacikistan’da yaşayan yoksulları destekliyor.
Toplumsal duyarlılıklar korunuyor
Ülkenin tek muhalefet partisi olan NAHDA’nın, toplumsal barışı korumadaki hassasiyetinden dolayı ülkede iç güvenlik ve huzur neredeyse tamamen sağlanmış durumda. Dağılan Sovyet cumhuriyetlerinin aksine bu ülkede ahlaki değerler oldukça önemli. Fuhuş sektörü yok denecek kadar az ve alkol tüketimi de diğer ülkelere oranla çok düşük. Ülkenin herhangi bir şehri veya pazaryeri gezildiğinde toplumdaki muhafazakar yapı rahatlıkla gözlemlenebiliyor.
Eğitim
Tacikistan’da eğitim ücretsizdir. Ülkedeki ilk ve orta dereceli eğitim kurumlarının sayısı yaklaşık 3200’ü bulmaktadır. Tacikistan’ın en önemli yüksek öğretim kurumu 18 araştırma enstitüsü bulunan Tacikistan İlimler Akademisi’dir. Bunun yanı sıra ülkede bir üniversite ve yedi yüksekokul mevcuttur. Ülkede okuma yazma bilenlerin oranı ise %90 civarındadır.
Resmi adı: Tacikistan Cumhuriyeti
Başkenti: Duşanbe
Yüzölçümü: 143.100 km2
Nüfusu: 7.710.000 (Temmuz 2007)
Etnik yapı: Tacikler %79,9; Özbek %15,3; Rus %1,1; Tatar %1,4; Kırgız %1,1; diğer %2,6.
Dil: Tacikçe, Özbekçe ve Rusça resmi dildir.
Din: Müslüman %90 (2003 tahmini)
Yönetim şekli: Başkanlık Tipi Cumhuriyet |
|
|
