Guantanamo, ABD’nin “terörle mücadele” adına yaptıklarının, kanunsuz cezalandırma şekillerinin ve kötü muamelelerin oluşturduğu buz dağının görünen kısmıdır. Guantanamo, hem insan hakları konusunda rezalet ihlallerin yapıldığı bir yer haline geldiği, hem de Amerika’nın sözde “terörle mücadele”sinde tüm uluslararası kanunları hiçe saymasını simgelediği için kapatılmalıdır. Guantanamo, bir türlü sonu gelmeyen gizli esaretlerin, cezalandırmaların oluşturduğu buz dağının –şeffaf olmaktan çok uzak olsa da– görünür haldeki tepesi olup burada sık sık işkenceye, diğer zalimane, insanlık dışı ya da alçaltıcı davranışlara başvurulmaktadır.

Guantanamo’da gizlilik
26 Haziran 2003’te Başkan Bush, ABD’nin işkenceye karşı küresel mücadele konusundaki bağlılığını dile getiren yıllık bildirisini yayınlamıştır. “Kötü muamelelerini dünyanın gözlerinden saklamak için uluslararası insan hakları uygulamalarına ulaşımı engelleyerek dile düşmüş insan hakları ihlalcilerinin” aksine, ABD’nin bu konuda bir örnek teşkil edeceğine dair söz vermiştir.
Bu noktada, Uluslararası Af Örgütü (UAÖ)’nün ve diğer uluslararası insan hakları örgütlerinin, ABD’nin “terörle mücadele” adına esir aldığı mahkumlara ulaşma konusundaki arayış ve istekleri geri çevrilmiştir. Söz konusu örgütler, Afganistan ve Guantanamo’da ABD askerleri tarafından işkence yapıldığı ve kötü muameleye başvurulduğu, gizli esaretlerin ve yasadışı mahkumiyetlerin olduğu konusunda suçlamalarda bulunmuşlardı; ancak, bu gibi endişeler ABD yetkilileri tarafından göz ardı edilmiştir.

Gizliliğin hakim olduğu mahkumiyet durumları, mahkum için tehlikeli, mahkumun akrabaları için sıkıntı verici ve yasaların yürütülmesi konusunda zarar verici bir nitelik taşımaktadır.

Pentagon, Guantanamo’da hapse atılanların kimliklerini uzun zaman gizli tutmuş, mahkumiyetler başladıktan en az dört yıl kadar sonra nihayet mahkumların isimlerinin yazılı olduğu bir listeyi ortaya çıkarmış; orada tutulanlar konusunda ise sadece yaklaşık rakamlar vermiştir. Böylece Guantanamo’ya sevkedilen veya oradan uzaklaştırılan, çeşitli ABD kurumları arasında kimse duymadan gerçekleştirilen transferler konusunda daima kaçamak cevaplar ve belli belirsiz bilgiler ortaya çıkmıştır.
Guantanamo Kampı’nda CIA’in kendi binasının olduğu bilinmektedir. Askeri olarak gözlem altında tutulan esirlerin sorgularına iştirak edilmesinin yanında “değeri yüksek” olan esirlerin de orada tutulduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte CIA’in kamptaki faaliyetleri bir sır perdesinin ardında gizlidir.

Guantanamo’da nelerin olup bittiği konusundaki başka birçok soru hala cevapsız bulunmaktadır. Uluslararası Af Örgütü, ABD’yi, Guantanamo’da aralarında Çin ve Libya’nın dahil olduğu bazı ülkelerin ajanlarını bulundurmakla itham etmiş; nitekim bu ajanların oradaki kötü muamelelere iştirak ettikleri düşünülmektedir. Örgüt, bu konudaki soruşturma taleplerine tatmin edici bir cevap almamıştır.

Nakil merkezi
Guantanamo Körfezi, küresel nakil ağının merkezi bir parçasıdır. CIA tarafından yürütülen kanunsuz nakil programı, şüphelilerin sorgulamaları sırasında işkence uygulandığının bilindiği –Mısır, Ürdün ve Suriye dahil– bazı devletlerin gözetimine gizlice mahkum transfer edilmesi için, hem yasal hava ulaşım şirketlerinden hem de paravan şirketlerden kiraladığı uçakları kullanmıştır.

Bu varış noktalarında işkence gördükleri iddia edilen kişilerin çoğu, sonradan Guantanamo’ya sevkedilmişlerdir. CIA tarafından kullanılan uçaklardan biri olan ve N379P, N8068V ve N44982 numaralarıyla çeşitli şekillerde kayıtlı bulunan bir Gulfstream V tipi uçak, Guantanamo’ya 50’den fazla sefer yapmış olup bu sayede “Guantanamo Körfez Ekspresi” lakabını kazanmıştır.

Guantanamo’da yeni işkence merkezleri
UAÖ raporunda, Guantanamo’da tutulanların durumlarının, tecrit edildikleri yüksek güvenlikli yeni yerlere nakillerinden sonra daha da kötüleştiğini belirterek, bu yeni durumu kınadı.

Guantanamo’daki tutsaklar, avukatlarının ifadelerinden ve ordu tarafından yayınlanan fotoğraflardan yola çıkılarak hazırlanan raporda, üste Aralık 2006’da “Kamp 6” adıyla açılan yeni yerin ayrıntıları verildi.

Burada tutsakların günde 22 saat, doğal ışık ve temiz havadan yoksun biçimde, sürekli olarak izlendikleri, aydınlatılmış tek kişilik hücrelerde tutuldukları, yemeklerini hücrelerinde yedikleri ve yüksek duvarlarla çevrili bir avluda günün ya da gecenin herhangi bir saatinde hava almaları için çıkarıldıkları kaydedildi.

Bu koşulların, en tehlikeli mahkumların barındırıldığı çok yüksek güvenlikli Amerikan hapishanelerindeki koşullara benzediğine dikkat çekilen raporda, bu hapishanelerde bile iyi halleri görülen mahkumların gazete okuma, radyo dinleme ya da televizyon izleme haklarının yanı sıra mektuplaşma ve ziyaret haklarının bulunduğu, “Kamp 6”daki 165 kadar tutsağın ise tıpkı “Kamp 5”teki 100 kadar esir gibi, bu haklardan tamamen yoksun olduğu belirtildi.

Çoğunun hakkında suçlama bile yok
Buralarda tutulanların akıl sağlığından endişe edildiği belirtilen raporda, Guantanamo’da tutulan 385 kişiden %80’e yakınının tecrit edilmiş olduğu ve çoğunun yargılanmadığı, hatta hiçbir şeyle suçlanmadığı ifade edildi.
Uzun zaman önce serbest bırakılabilecekleri açıklanan, ancak Çin’e gönderilmeleri halinde işkence görme riski bulunduğu gerekçesiyle hala Guantanamo’da tutulan 14 Uygur’un örneğine de yer verilen raporda, ordunun burada bulunanların %80’den fazlasının aslında serbest bırakılabileceğini ya da ülkelerine gönderilebileceğini söylediğinin altı çizildi.

Rakamlarla Guantanamo
- Guantanamo’da 11 Ocak 2002’den bu yana 775 kişi tutulmuştur.
- 2006’nın sonu itibariyle Guantanamo’da 430 tutuklu vardır; bu kişiler yaklaşık 35 farklı ülkenin vatandaşıdır.
- Guantanamo’daki kişiler Afganistan, Bosna-Hersek, Mısır, Gambiya, Endonezya, Moritanya, Pakistan, Tayland, Birleşik Arap Emirlikleri ve Zambiya gibi en az 10 farklı ülkede tutuklanarak buraya getirilmişlerdir.
- Tutuklananların arasında 18 yaşına gelmemiş en az 17 kişi bulunmaktaydı; 2006 sonu itibariyle ergin olmayan dört kişi kampta tutulmaktadır.
- Yaklaşık 345 tutuklu Guantanamo’dan başka ülkelere gönderilmiştir. (Afganistan, Arnavutluk, Avustralya, Bahreyn, Belçika, Danimarka, Mısır, Fransa, Almanya, İran, Irak, Ürdün, Kuveyt, Maldivler, Fas, Pakistan, Rusya, Suudi-Arabistan, İspanya, İsveç, Sudan, Tacikistan, Türkiye, Uganda, Büyük Britanya ve Yemen.)
- Guantanamo’da 500 tutuklu üzerinde yapılan bir araştırmaya göre bu tutuklular arasından sadece %5’i Amerikan emniyet güçleri tarafından tutuklanırken %86’sı Pakistan emniyet güçleri tarafından tutuklanmış; ve Amerikan güçlerine para karşılığında teslim edilmiştir.
- Guantanamo’daki yaklaşık 200 tutuklu açlık grevi yaparak burada tutulma sebeplerini ve Guantanamo şartlarını protesto ettiler.
- 4 buçuk sene kadar CIA tarafından dış dünyayla bağlantısız gizli bir yerde tutulan 14 tutuklu Eylül 2006’de Guantanamo’ya transfer edildi.