Çin-Afrika ilişkileri çok eski bir geçmişe sahip. Çin’in eski Afrika krallıkları ile de ilişkide olduğu kayıtlarda geçiyor. Fakat bu ilişki, Çin’in bugünkü kapitalist-komünist yapının üzerine kurduğu gibi istilacı bir karakter taşımamaktaydı.
1,4 milyara yaklaşan nüfusu, bir katrilyon dolara yaklaşan döviz rezervi, dünyanın en büyük şirketlerinin ve markalarının ucuz iş gücünden dolayı bu ülkede üretime başlamaları gibi unsurlar üst üste gelince, Çin roket hızıyla yükselişe geçen bir güç oldu. Bu durum, geçen yüzyılda Soğuk Savaş’ın taraflarından biri olan komünist bloğun ve lideri Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra rakipsiz kaldığını zanneden kapitalist dünyayı da endişeye sevk ediyor.

Çin, Afrika’da yeni bir sömürgeci güç olarak karşımıza çıkıyor. Afrika’da izlediği siyaset ile, Amerika ve Avrupa ülkeleri tarafından dışlanan ve ambargoya uğrayan Zimbabve ve Sudan gibi ülkelerle ciddi ilişkiler geliştiriyor. Zimbabve sokaklarında üzerlerinde Çince yazılar olan onlarca otobüs dolaşıyor. Zimbabve’de devlet Çince kursları açıyor. Çünkü Çin’in ülkede önemli yatırımları ve ticari girişimleri var. Çin; Nijerya ve Sudan’dan petrol, Zimbabve’den de maden taşıyor.

Afrika kıtasında ekonomik nüfuzunu artıran Çin, Batılı iktidarlara karşı da muhalifleri destekliyor. Çin, Afrika’nın her yerine bayrağını dikmiş durumda. Bunun en iyi göstergesi ise Çin’in başkent Pekin’de düzenlediği Afrika Zirvesi’ne 50 Afrika devlet başkanının katılmasıydı. Siyasi nüfuzunu artırmak ve hammadde ihtiyacını karşılamak için Afrika’ya yönelen Çin, bu zirvede, Afrika ülkelerine üçer milyar dolar ayrıcalıklı borç ve üç yıllığına iki milyar dolar ihracat kredisi teklif etti. Çin, Afrika’ya yaptığı yardımları iş anlaşmaları karşılığında yapıyor; ancak 2007 başında hiç koşulsuz olarak Nijerya’ya 2,5 milyar dolar, Angola’ya da dokuz milyar dolar borç verdi. 1996 yılında Çin Devlet Başkanı Jiang Zemin ve Nisan 2006’da yeni devlet başkanı Hu Jintao Afrika seyahatlerinde birçok anlaşmaya imza attılar.

Afrika’daki birçok ülkede Çin ticaret merkezleri açılıyor. Bunlardan bazılarının ismi Afrika Ticaret Merkezi, bazılarınınki Dragon City, bir kısmınınki ise China Mart. Çin’den getirilen ucuz ve kalitesiz mallar, piyasaları kasıp kavuruyor. Çinli tüccarlar, vergi kaçırıp Afrika ülkelerini zarara uğratıyorlar. Ayrıca Çin, Mısır’da alüminyum sektörü için 300 milyon dolar, Nijerya’da çevre yollarını geliştirmek için 300 milyon dolar, Zambia’daki bakır yatırımı için de 200 milyon dolar bütçeli anlaşmalar yaptı. Nijerya ile Çin, Lagos ile Kano arasındaki 1315 km uzunluğundaki demiryolunun inşası için sekiz milyar dolarlık bir anlaşma imzaladı.

Güney Afrika Devlet Başkanı Thabo Mbeki’nin belirttiği üzere, Afrika’nın iyi ve güvenilir arkadaşlara ihtiyacı var. Mbeki, Çin’den Güney Afrika’ya çok fazla malın ithal edildiğini, bunun karşılığında kendi ülkesinden Çin’e çok az malın ihraç edildiğini ve bunun dengeli bir biçimde yapılması gerektiğini belirtiyor.

Çin, özellikle tekstil sektöründe Afrika’yı çok kötü vurdu. Çin’in Afrika’da tekstil sanayisine yönelik yatırımları dolayısıyla Afrika’daki birçok işyeri kapandı. Son dört yılda 67 bin kişi bu yüzden işsiz kaldı. Mbeki, Çinle olan ilişkilerde her şeyin eşit şartlar altında, ticaret ölçütünde yürütülmesi gerektiğini belirterek Afrika’nın yeniden sömürgeleştirilmesi oyununa düşülmemesi noktasında Afrika ülkelerini uyarıyor.

Çin, ekonomik emperyalizmi kullanarak Afrika üzerinde hakimiyet kurmaya başladı. Çinlilerle Avrupalılar arasında aslında çok fazla bir farklılık yok; onlar da Afrikalı yerlilere çok kötü davranıyorlar. Bu yüzden Zambiya’da ve Namibya’da düzenlenen gösterilerle Çin protesto ediliyor.

Çinliler, Batılıların çok riskli görüp yatırım yapmadıkları yollar, limanlar, telefon hatları, elektrik rafineleri gibi önemli sahalarda yatırım yapıyorlar. Diğer yandan Çin, Afrika ile ilişkilerini geliştirmeye çalışmasına rağmen bu ülkelerden birinin BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesi olmasına karşı çıkıyor. Bu da Çin’in Afrika’da sadece ekonomik olarak değil, siyasi olarak da egemenlik kurmak istediğinin bir göstergesi.

Çin Afrika ülkelerinde özellikle iktidardaki partiler vasıtasıyla çalışıyor. Bu da Çin’in iktidar değişikliklerinde problemler yaşamasına yol açacak gibi görünüyor. Çin, Afrika’yı yeniden sömürgeleştirdiği suçlamalarını ise reddederek, karşılıklı ekonomik ilişkilerin sürdürüldüğünü ileri sürüyor.

Afrika ülkeleri ise yavaş yavaş Çin’e karşı mesafeli davranmaya başladı. Mesela 2007 başına kadar Çinliler Zambiya’ya girişlerinde sınırı geçerken bile vize alabiliyorlardı; ancak şimdi bu ülkeye vize için Çin’den başvuru yapmak zorundalar.

20. yüzyılda Afrika ülkelerinin ağırlıkta olduğu İngiliz Milletler Topluluğu ve Fransızca Konuşan Ülkeler Topluluğu kuruldu. 21. yüzyılda ise Çin Milletler Topluluğu kurulacak gibi görünüyor.