Şu ana kadar 70 akademisyen bulundu ancak diğerleri hala kayıp. Diğer profesyonellerle birlikte akademisyenler de Irak’ın çoğu bölgesinde kontrolsüz devam eden mezhep çatışmalarının hedefi haline geldiler. Binlerce profesör ve araştırma görevlisi uzun zamandır süren savaşın yıktığı Irak’ı terk etmiş durumda.

Bağdat’taki büyük bir üniversitenin yöneticisi faili meçhul durumla ilgili olarak Inter Press Service’e konuştu ve "Irak üniversiteleri milis ve ölüm mangalarının karargahlarına dönüştü. Tek problem dini liderlerin resimlerinin ve mezhep bayraklarının her yerde olması değil, ama bu liderler ve yandaşları her şeye müdahale ediyorlar." dedi.

Irak güvenlik güçleri de mezhep gruplarınca yapıldığına yaygın olarak inanılan bazı büyük kaçırma olaylarıında rol almakla veya en azından bu olayları göz ardı etmekle suçlanıyor. Sünni azınlık ise pek çok kaçırma olayı için İçişleri Bakanlığı’nı da kontrol altında tutan Şii siyasal partilerinin silahlı gruplarını suçluyor. Irak’ta Yüksek Öğrenim Bakanlığı halen Sünni Arap siyasi bloğu üyesi biri tarafından yönetiliyor.

Mevcut felaketin tek sebebi, -yeniden yapılanma ve Irak eğitim sisteminin rehabilitasyonuyla ilgili tutulamayan vaatlerle birlikte- 2003 yılındaki Amerikan istilası ve Irak’ın işgali değil. UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Organizasyonu), 1991’deki Körfez Savaşı öncesi Irak’ın bölgedeki en iyi eğitim performansına sahip ülkelerden biri olduğunu rapor etmişti. Rapora göre, Irak’ta okuma-yazma oranı oldukça yüksekti ve ilkokula kaydolma oranı %100’dü. Saddam Hüseyin rejimi (1979-2003) döneminde, Irak’taki okul sayısı 1970’lerde uygulamaya geçen zorunlu eğitim kanunuyla birlikte artırılmıştı. Okur-yazarlığı teşvik için büyük bir kampanya düzenlenmiş ve halk yasal cezalardan muaf olmak için çocuklarını okula göndermek zorunda kalmıştı.

İşgal öncesi dönemde, Baas Partisi din eğitimi ile ilgili konulardaki çalışmaları denetimine almıştı. Bunun yanında, idareciler ve öğretmenler, çoğunlukla iş güvenliği için, yönetimdeki partiye yakın olmayı tercih ediyorlardı. Amerikan işgalinin başlaması ve özellikle Coalition Provisional Authority (CPA/ Geçici Koalisyon Yönetimi) Başkanı L. Paul Bremer’in "anti-Baaslaştırma" planını uygulamaya koyması, Baas ile ilişkili öğretmen ve yöneticilerin işten çıkarılmasına, tutuklanmasına veya ölüm mangalarınca suikasta uğramasına ve yerlerinin yönetimdeki yeni partinin seçtiği Şii radikallerle değiştirilmesine yol açtı.

Zorlu ekonomik yaptırımlar ve mevcut işgale ek olarak bu faktörlerin etkisi, Irak eğitim sistemini utanç içinde bırakıyor. İsmini açıklamak istemeyen bir üst düzey eğitimci, Inter Press’e "Yeni işe alınan öğretmenler yönetimdeki İslami partilerin üyeleri oldukları için ya da rüşvet verdikleri için seçiliyorlar." şeklinde konuştu. Baas Partisi’ne hiç katılmadığı için şu ana kadar işini koruyabilen yetkili, yeni atanan öğretmenlerin kimisinin çok yaşlı olduğunu, kimilerinin de hileyle mezuniyet sertifikaları aldıklarını, ancak milis güçleri olan partiler tarafından atandıkları için bu kişileri görevden uzaklaştırmanın mümkün olmadığını belirtiyor.

2003 işgali sırasında Amerikan uçaklarının bombaları nedeniyle ağır hasar gören okulların rehabilitasyonu için sözde milyonlarca dolar harcandı. Ancak, Bechtel Şirketi gibi yabancı müteahhitlerin ve onların taşeronlarının iş kaliteleri o kadar kötüydü ki, ülke çapındaki binlerce okul halen tam olarak onarılabilmiş değil. Onarım sürecinde, paranın çoğu okulların yeniden boyanması ve uzun süre dayanmayacak ucuz malzemelerin alınmasında harcandı.

Başka bir problem ise bazı bölgelerde okul binalarının farklı amaçlar için kullanılması. Örneğin, Irak halkı, çatışmaların hakim olduğu Ramadi’de ve Bağdat’ın bazı bölgelerinde Amerikan askerlerinin okul binalarını özellikle gizli nişancılar için bir savaş mevkii olarak kullanmalarından yakınıyor. Bağdat ve Irak’ın güney bölgelerindeki diğer okullar da milisler ve ölüm mangaları tarafından kullanılabiliyor.
Bugün, eğitim sisteminin en büyük problemi belki de güvenlik sorunu. Öğretmenler ve öğrenciler, böylesine karmaşık bir ortamda okul ve ev arasında geçirdikleri yolculuğu oldukça tehlikeli buluyorlar. Fidye için kaçırılma, ölüm mangaları tarafından katledilme korkusu ise öğretmen ve öğrencilerin karşı karşıya oldukları başka bir tehlike. Bütün bunların yanında, Irak ekonomisinin kötü durumu vaziyeti daha da vahimleştiriyor. Irak’ta pek çok aile çocuklarını okula göndermemeyi tercih ediyor ve onları temizlik görevlisi ya da dilenci olarak sokaklarda çalışmaya zorluyorlar.
Geçen ay, Eğitim Bakanlığı Irak’taki 3,5 milyon öğrenciden sadece %30’unun derslere devam ettiğini bildirdi. İngiliz sivil toplum kuruluşu Save the Children’ın geçen yıl açıkladığı oran ise %75’ti. Yani, derslere devam edenlerin oranı geçen yıldan bu yana yarı yarıya azalmış. Bakanlığa göre, 20 Eylül’de başlayan yeni okul döneminde okula devamlılık oranı rekor seviyede düşük. Bakanlığa göre, 20 Eylül’de başlayan yeni eğitim döneminde okula devam oranı, Mart 2003’teki Amerikan işgalinden bu yana en düşük seviyesinde. 2003 yılı savaş öncesi dönemdeki devam oranı %100’e yakındı. Irak çalışma grubu Brüksel Mahkemesi’nin açıkladığına göre de işgal sırasında en az 270 akademisyen öldürüldü. (Inter Press Service)