Anna Politkovskaya, Putin’in başkanlığı döneminde öldürülen ilk muhalif gazeteci değil. Politkovskaya’dan önce 12 gazeteci daha faili meçhul cinayetler sonucunda yaşamını yitirmişti. Politkovskaya ise en cesur muhalifler arasındaydı. Dünya kamuoyunun Çeçenistan’daki savaşı unuttuğu ve gazetecilerin bölgeden uzak durduğu bir dönemde 50’yi aşkın kez bölgeye gitti ve gördüklerini tüm açıklığıyla dile getirdi. İşkence, kayıplar, adam kaçırma gibi suçlar nedeniyle Rus güvenlik güçlerini ve Rus yanlısı Çeçen yönetimini suçlamaktan çekinmedi. Çeçenistan’daki acımasız insan hakları ihlallerini ve Rusya’nın karanlık yüzünü gözler önüne seren kitaplarının yalnızca isimleri dahi Politkovskaya’nın cesaretini ortaya koyuyor: “Cehennemden Küçük Bir Köşe: Çeçenistan’dan Raporlar”, “Kirli Savaş”, “Putin’in Rusyası: İflas Eden Bir Demokraside Yaşam”. Politkovskaya, daha önce de zehirlenerek öldürülmek istenmiş, bir kere de Rus özel birlikleri tarafından gözaltına alınarak ölümle tehdit edilmişti. Yakınında bulunan meslektaşlarının ifadelerine göre sık sık tehdit edilmekteydi.

Politkovskaya’nın ölümünün ardında, Rus yönetiminin ve Rus yanlısı Çeçen hükümetinin başbakanı Ramazan Kadirov’un parmağının olabileceği düşünülüyor. İlk ihtimal olasılık dahilinde görünüyor; zira gazetecileri faili meçhul cinayetlerle ortadan kaldırmanın, tüm muhaliflerin ulusun düşmanı kabul edildiği bir ortamın mantıksal sonucu olduğu sık sık dile getiriliyor. Politkovskaya’nın üzerinde çalıştığı “Kuzey Kafkasya’da Antiterörist İşkence Politikası” adlı son makalenin Rus yönetimini harekete geçirmiş olması da muhtemel. Ancak Politkovskaya’nın ölümünden kısa bir süre önce Ramazan Kadirov hakkında yapmış olduğu açıklamalar, şüpheleri Kadirov’un üzerine çekiyor. Politkovskaya bir röportajında Kadirov’u “günümüzün Stalin’i” olarak nitelendirmiş; Kadirov’un Çeçenistan devlet başkanı Alu Alhanov’un yerine geçebileceğini düşünmediğini, bir gün işlediği tüm suçlardan mahkemede yargılandığını görmek istediğini dile getirmişti. Ölümünden iki gün önce, Kadirov’un hapishanelerde yaptırdığı işkencelerle ilgili bir inceleme yapmakta olduğunu ve elinde işkence gören iki direnişçinin fotoğrafının bulunduğunu söylemişti.

Politkovskaya’nın Novaya Gazeta’da yayımlayacağı ancak tamamlayamadığı yazısı da ölümünden sonra yayımlandı. Yazı, terörist olmakla suçlanarak hapse atılan ve işkence gören Çeçenler ile ilgili şunları dile getiriyor: “Bu ıslah edici yerler gerçekte Çeçen mahkumlar için toplama kamplarına dönüşmüş durumda. Bu insanlar etnik kökenleri nedeniyle ayrımcılığa maruz kalıyorlar. Tek kişilik hücrelerden çıkmalarına izin verilmiyor, hücre hapsinde tutuluyorlar. Çoğu, hatta hepsi, hiçbir kanıta dayanmayan uydurma ‘vakalar’ ile suçlanıyorlar. Zor koşullarda tutuluyor, aşağılanıyor, her şeye karşı nefret beslemeye başlıyorlar. Bu, çarpık yaşamları ve fikirleriyle bize geri dönecek bir ordu anlamına geliyor.”

Rusya’nın karanlık yüzünü ve Çeçenistan’da yaşananları bu denli korkusuzca dile getiren Politkovskaya’nın ölümünün ardından iki gün boyunca hiçbir açıklama yapmayan Putin, uluslararası baskılar sonucunda sessizliğini bozarak olayın Rusya’nın imajını zedelediğini ve aydınlatılması için çalışacaklarını söyledi. Putin, gerçek yüzünü ortaya koyan ve öfkeleri üzerine çeken açıklamasında ise Politkovskaya’nın Rusya içerisinde “son derece etkisiz” bir isim olduğunu ifade etti. Bu açıklama, çoğu kişi tarafından aşağılayıcı bulundu. Ancak Politkovskaya Putin için gerçekten etkisizdi. Zira onun yazıları Putin’in Çeçenistan’daki insanlık dışı uygulamalarını durdurmaya yetmedi. Çeçenistan ve İnguşetya’daki Kafkasyalılar ise tüm baskılara rağmen Politkovskaya için gösteri yaptılar. Güvenlik güçleri Politkovskaya’nın posterlerini yırttı, göstericilerin taşıdığı çiçekleri ezdi. Tıpkı yıllardır ezilen barış umutları gibi…

Politkovskaya belki Putin için etkisizdi, onu durduramadı. Ancak kimsenin dile getiremediği gerçekleri tüm dünyaya haykırdı ve bu gerçekleri yazılarıyla ölümsüzleştirerek tarihe not düşmüş oldu. Umarız Çeçenistan’daki trajedinin sorumluları, Politkovskaya’nın arzuladığı ve kanıtlarını ortaya koyduğu üzere hak ettikleri gibi yargılanırlar.